Vrijdag 24/09/2021
Saskia de Coster. Beeld DM
Saskia de Coster.Beeld DM

ColumnSaskia De Coster

Deze roman doet u anders kijken naar goed en fout

Saskia de Coster is auteur en writer in residence aan de KU Leuven.

De grote ideeën lijken van graniet. Goed en kwaad, onderdrukker en onderdrukte, ze vormen de basis voor veel identiteitspolitieke discussies. Maar wie durft die schijnbaar heldere concepten zelf aan een onderzoek te onderwerpen? De Japanse schrijfster Mieko Kawakami doet het. De jonge auteur grijpt in haar nieuwe roman Heaven terug naar het onhippe werk van de filosoof met de hamer, Friedrich Nietszche, en meer bepaald zijn ontstaansgeschiedenis van de begrippen goed en kwaad.

Vrij van sentiment schrijft ze in Heaven vanuit een naamloze ik-verteller. De middelbare scholier wordt zwaar gepest door mister popular en zijn handlangers, net als het sjofel geklede meisje Kojima. De twee veertienjarigen gaan een bondgenootschap aan vanuit hun slachtofferschap. De roman laat zich niet verleiden tot de typische verklaringen over hoe zwakkere kinderen door sadistische etters worden vernederd, of hoe mensen in het algemeen en kinderen in het bijzonder wrede wezens zijn.

De ervaringen van de ik-verteller en Kojima worden in korte zinnen beschreven. Hoe ze krijt moeten eten, in kasten opgesloten worden, maar ook hoe ze elkaar brieven schrijven en op uitstap gaan naar ‘Heaven’, een kunstwerk dat ze uiteindelijk niet te zien krijgen. In lange, soepele dialogen zoeken ze samen naar betekenis. Wat betekent het om bang te zijn? Waarom lijden ze onder de pesterijen?

Een belangrijk begrip voor Nietszche was ressentiment. Volgens hem hebben de arme onderdrukten oorspronkelijk het begrip ‘kwaad’ gemunt vanuit een machteloze haat tegenover hun nobele onderdrukkers. Daartegenover kwam ‘goed’ te staan, een concept dat waarde toekent aan hun lijden. De zwakkeren konden zo een betekenis geven aan hun lijden, zeker met de hulp van een god. Zonder die begrippen, en zonder een god, kan een mens makkelijk wegzinken in nihilisme maar het opent ook de horizon voor onverschrokken kunstenaars als Kawakami om op onderzoek te trekken. Bijvoorbeeld of het gepeste meisje Koijma net meespeelt met haar onderdrukkers door zich armoedig te kleden, ook al heeft ze een rijke vader, en zich dus bijna te schikken in haar rol als slachtoffer, of heeft ze net een manier gevonden om boven of naast haar lijden te gaan staan en kan ze zich bevrijden op een heel eigen manier?

En dat is voor mij het meest gewaagde: het onderzoek naar hoe ons begrip van goed en kwaad steunt op de veranderende machtsverhoudingen tussen mensen. En zo ben ik weer bij mijn stokpaard, het essentiële verschil tussen kunstenaars en activisten. In activisme worden dader en slachtoffer, onderdrukte en onderdrukker tegenover elkaar geplaatst, de grens van de rechten voor minderheidsgroepen strak afgebakend vanuit diepgewortelde aannames over goed en kwaad.

Macht is de munteenheid om historische rekeningen te vereffenen. Dan is de veronderstelling dat er een eindpunt is aan moraliteit, en dat goed en fout duidelijk zijn. In de roman Heaven leert Kawakami ons anders kijken en onze oordelen op te schorten. Not for the faint of heart.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234