Zondag 24/10/2021

Opinie

Detentiecentra, deals met dubieuze regimes, push- en pullbacks: allemaal ingrediënten voor grootschalige ellende

Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen. Beeld Wouter Van Vaerenbergh
Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen.Beeld Wouter Van Vaerenbergh

Wies De Graeve is directeur van Amnesty International Vlaanderen

De Europese excellenties hebben dezer dagen elk hun eigen reden om het Europese asielbeleid fundamenteel te wijzigen. De Duitse kanselier Merkel wil haar regering redden, de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken wil bij het begin van zijn ambtstermijn meteen indruk maken, de Hongaarse premier Orban zet zijn kruistocht voor een ‘christelijk’ Hongarije verder en ook onze politici doen mee aan het opbod.

Tegelijk maakte het VN-Vluchtelingenagentschap eerder deze maand nieuwe cijfers bekend. Wereldwijd zijn op dit moment meer dan 68 miljoen mensen op de vlucht. Elke 2 seconden is iemand in de wereld gedwongen om huis en haard achter te laten. 4 op de 5 vluchtelingen verblijven in een buurland van het land van herkomst. Die vaststellingen onderstrepen de ernst van de zaak, maar tonen tegelijk dat de EU op dit moment geen overdreven inspanningen doet. Vorig jaar kregen 538.000 asielzoekers beschermingsstatus in een EU-lidstaat, op een totale EU-bevolking van meer dan 511 miljoen mensen.

Niemand beweert dat er makkelijke oplossingen zijn voor dit globale vraagstuk, maar één basisprincipe zou ons moeten leiden: verantwoordelijkheid nemen en delen. Alle (binnenlandse) politieke overwegingen die spelen binnen de EU gaan aan de kern van de zaak voorbij. Die kern is dat mensen op de vlucht voor oorlog en vervolging nood hebben aan bescherming. Het is onze juridische en morele plicht om hun recht op asiel te respecteren. De regels daarvoor zijn duidelijk en zijn doorheen decennia verder ontwikkeld om in situaties als deze toe te passen. Dat uitgangspunt moet andere strategische en electorale motieven overstemmen.

Verantwoordelijkheid ontlopen

Op EU-vlak hebben we dus een nieuwe, gezamenlijke en solidaire aanpak nodig. Maar wat we nu te zien krijgen van de EU-leiders is improvisatie ingegeven door nationale belangen. De voorstellen die op tafel liggen brengen stuk voor stuk enorme mensenrechtenrisico’s met zich mee. Detentiecentra binnen of buiten de EU, meer deals met dubieuze regimes, push- en pullbacks,… Het zijn allemaal ingrediënten voor grootschalige ellende. De toestand op de Griekse eilanden, de vele doden in de Sahara en de gruwel van de Libische detentiecentra zijn daarvan het bewijs.

De Europese Raad deze week moet dus vooral bij de les blijven. In plaats van overal oplossingen te zoeken behalve bij zichzelf, moet de EU zijn eigen asielbeleid op orde zetten. Dat betekent de zogenoemde Dublin-regels herzien. Die Europese regels waren bedoeld om de opvang van asielzoekers en de behandeling van asielaanvragen tussen de lidstaten te verdelen. In de praktijk worden asielzoekers doorgaans toegewezen aan het eerste land van aankomst. De meeste EU-lidstaten kunnen zo hun verantwoordelijkheden ten aanzien van asielzoekers ontlopen, terwijl Italië en Griekenland overbelast zijn. De Dublin-regels zijn krakkemikkig. Met alle gevolgen van dien.

Lees ook: Immigratie: de mythes doorgeprikt

Europese leiders moeten kiezen voor een systeem op basis van solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid. Concreet moeten ze de Dublin-regels als volgt aanpassen. Ten eerste de invoering van een systeem van verplichte solidariteit: elke lidstaat heeft de verantwoordelijkheid om een bepaald aantal asielzoekers op te vangen, op basis van quota. Als het ene land aan het einde van zijn draagkracht zit, springen de andere lidstaten bij. Ten tweede moeten asielzoekers de kans krijgen om asiel aan te vragen in een lidstaat waar ze al familie hebben, ook familieleden die niet tot het kerngezin behoren, bijvoorbeeld volwassen broers en zussen. Dat zou helpen vermijden dat vele asielzoekers in illegaliteit door de EU trekken richting een lidstaat waar hun familie woont.

Deze twee stappen zouden alvast de scherpste kanten van de huidige ‘crisis’ wegwerken en ruimte creëren voor verdere, duurzame oplossingen. De aanpassing van het Europese asielbeleid moet deze week dus niet zozeer gericht zijn op de buitengrenzen en op detentie. Het gaat er niet om zo veel mogelijk mensen buiten te houden. Asielzoekers en migranten zijn geen bedreiging, maar zijn mensen met rechten. Gecontroleerde, veilige en legale routes, én een systeem van gedeelde verantwoordelijkheid en solidariteit kunnen ervoor zorgen dat Europa zijn eigen geschiedenis in de ogen kan blijven kijken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234