Donderdag 09/07/2020

Opinie

Deradicalisering is een mythe

Beeld Eleni Debo

Tom Flachet (D’Broej vzw), Mattias De Backer (KU Leuven), Ali Moustatine (D’Broej vzw) en Erik Claes (Odisee Hogeschool) vormen een onderzoeksequipe die in Molenbeek en Verviers actief is rond het thema radicalisering.

Professor Marion van San beweert dat het effect van deradicaliseringsprogramma’s niet kan worden aangetoond. Dat doet ze in een studie (gefinancierd door de liberale denktank Itinera Institute) waarover deze krant gisteren verslag uitbracht (DM 13/12). Die uitspraak verdient kanttekeningen.

Radicalisering verwijst naar een ongrijpbaar fenomeen. Het woord doelt soms op individuen of groepen met radicale ideeën. Of de beleving van een orthodoxe religie komt ermee in het vizier. In de ervaring van jeugdwerkers verschijnt radicalisering op vele manieren, maar in de eerste plaats als trauma: niet kunnen begrijpen waarom jongeren hun heil zoeken in een zelfvernietigende oorlog.

Die ongrijpbaarheid toont zich ook in de wetenschap. Daar bestaat weinig consensus over wat “radicalisering” nu eigenlijk is. Meer nog: er is bijzonder weinig empirisch onderzoek naar gevoerd. Wat we met enige zekerheid kunnen zeggen is dat het radicaliseringsonderzoek te vaak enkel op het individuele niveau focust. De groepsdynamiek en de bredere, maatschappelijke omgeving blijven onderbelicht.

Pervers effect

Wetenschappers weten ondertussen ook dat “radicalisering” geen lineair proces is. Er zijn ook geen betrouwbare parameters om het te detecteren. Elk levensverhaal van een geradicaliseerde terrorist toont telkens weer een nieuw facet. De bevindingen van Marion van San schieten dan ook raak: de stap naar geweld ontglipt onze greep. Radicalisering valt niet te voorspellen. Preventie is een mythe. Onze ervaring uit het jeugdwerk kan deze ontluisterende vaststelling alleen maar volmondig beamen.

Na de aanslagen in Brussel en Parijs werden er wel middelen vrijgemaakt voor de jeugd – sport en hulpverleningssector. Op zich nobel, want de sector kreunt onder besparing. Maar het had een pervers effect. Om de bron van de projectsubsidies niet te missen, werden de jeugdorganisaties ‘verplicht’ om hun activiteiten in te schrijven in het kader van de zogenaamde strijd tegen de radicalisering. Die strijd maakte de term algauw tot een stigma, een zoveelste label dat jongeren van migratieafkomst nu met hun religie viseert. In plaats van voluit in te zetten op de emancipatie van jongeren, besmette de politiek het jeugdwerk met een preventie-mythe, met een tunnelvisie rond deradicalisering, en met een discours dat jongeren van goed bedoelde projecten wegjaagt in plaats van ernaar toe te leiden. Radicalisering is dan geen fenomeen meer, maar een machine die blind en ondoordacht over het jeugdwerk heen walst.

Verraad aan zichzelf

Van San stelt terecht vast dat deradicalisering in de praktijk vaak neerkomt op een poging tot detectie van “radicalisering”. Op het terrein leidt dit soms tot pijnlijke situaties. Een jongere wordt ten overstaan van zijn medeleerlingen door de directie uit de klas gehaald. Hij moet zijn baard inkorten. Hij wordt gevraagd welke moskeeën hij bezoekt. Dergelijke interventies laten littekens na. De jongere voelt zich te kijken gezet, vernederd, onmachtig, en ook schuldig. Met zijn schaar in zijn baard pleegt hij immers verraad aan zichzelf. Ook hier verschijnt radicalisering in een ander gedaante, niet als preventiemachine, en zeker niet als een verontrustende religiebeleving, maar wel als een zoveelste uiting van onwetendheid en islamofobie.

Daarom spreekt de Franse expert Farhad Khosrokhavar over “radicalisering” als een totaal, sociaal fenomeen. Radicalisering is een kritische spiegel die vele malaises van onze samenleving terugkaatst: sociale ongelijkheid en discriminatie, angst en onzekerheid, de ratrace van het consumerisme, individualisme en sociaal isolement, kwetsbare scholen en gezinnen, en een erg kwetsbaar geworden democratie. Maar die spiegel wordt nu net afgedekt door deradicaliseringsprogramma’s: als een schijnmanoeuvre om het niet te moeten hebben over de echte kwetsuren die onze samenleving doen bloeden. Telkens kijken die programma’s en dat beleid weg van een ongemakkelijke waarheid. Radicalisering staat niet buiten de democratie, het is een weerspiegeling van haar eigen kwetsbaarheid.

Schaf die deradicaliseringsprogramma’s dus voorlopig maar af, en werk aan een veerkrachtige samenleving. Maak democratie en rechtsstaat terug geloofwaardig door discriminatie te bestrijden, door politioneel geweld in ‘moeilijke’ buurten te beteugelen, en door voluit te investeren in kansarme wijken. Verbeter daar de precaire toegang tot onderwijs, wonen, werk, gezondheid. En strooi geen projectjes rond, maar geef het onderwijs, de jeugd-, sport-, en hulpverleningssector meer structurele slagkracht voor het moeilijke werk dat ze al decennia leveren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234