Zaterdag 25/05/2019

Column

De zwarte ervaring wordt niet overgebracht wanneer een wit personage even een andere huidskleur krijgt

Sabrine Ingabire. Beeld Bob Van Mol

Sabrine Ingabire (23) is journaliste en schrijfster. Ze is aan de slag bij NRC Handelsblad in Amsterdam. Haar column verschijnt tweewekelijks.

Februari is Black History Month in de Verenigde Staten. Het concept ontstond eind de jaren 60 om de vergeten en verwijderde geschiedenis en verdiensten van zwarte mensen te onderwijzen op school. Het idee verspreidde zich naar andere landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, waar het in oktober plaatsvindt, en ook naar Antwerpen in maart, georganiseerd door de jonge activisten Mohamed Barrie en Aminata Ndow. Dat ik net deze maand begon te werken op de cultuurredactie van een krant zorgt ervoor dat ik de afgelopen weken véél heb nagedacht over de functie van zwarte kunst in de maatschappij en in mijn leven.

Deze maand verschijnen er meer dan anders zwarte kunstenaars op mijn Facebook- en Instagram-feeds, zoals de jonge Lebohang Lang Motaung, die indrukwekkende kunstwerken maakt over zwart haar. Wat ik ook vaak zie terugkeren, zijn posts over zwarte kunstenaars die witte kunstwerken recasten met zwarte personages. Zo krijg je bijvoorbeeld een zwart Sneeuwwitje, The Simpsons als The Blacksons of rapper Ice-T als Davids Napoleon te paard. Deze dingen worden gemaakt als kritiek op het gebrek aan representatie van zwarte mensen in kunst en media. En ik begrijp hun opzet helemaal.

Het probleem is dat het idee erachter vaak door Hollywood gebruikt wordt als gemakkelijke oplossing voor hun diversiteitsprobleem. De een na de andere volgen reboots van populaire films waar minstens één hoofdpersonage nu zwart en/of een vrouw is. Denk aan Ghostbusters (2016) of aan de toekomstige zwarte Buffy The Vampire Slayer. Dat wil ik niet. Ik wil volwaardige zwarte en vrouwelijke personages, kunstwerken over zwarte mensen en vrouwen die origineel zijn én de geschiedenis van zwart-zijn en vrouw-zijn in zich dragen. 

Zwarte versies van witte personages zetten witheid nog steeds centraal en vrouwelijke versies van mannelijke personages zetten mannen nog steeds centraal – door hen tot uitgaanspunt te maken. De zwarte ervaring wordt niet overgebracht wanneer een wit personage even een andere huidskleur en een iets afwijkende
backstory krijgt. Ik wil geen zwarte Mona Lisa of Hermione Granger.

Meesterwerken

Een zwarte vrouw zijn draagt iets met zich mee dat niet zomaar haastig kan worden verteld (en al zeker niet door een witte man). Ik heb nood aan zwarte, liefst vrouwelijke, kunstenaars die kunst kunnen maken over én voor ons, zonder zich te moeten afvragen of witte mensen het zullen begrijpen. Geef me meer meesterwerken als de film Daughters of the Dust van Julie Dash en de comedyserie Insecure (HBO) van Issa Rae. Of Barry Jenkins’ coming-of-agefilm Moonlight en de schilderijen van Kerry James Marshall. Verhalen die ik zelf niet altijd helemaal begrijp, maar waarvan ik weet: dit is voor en door mensen als ik gemaakt. Verhalen die mijn bestaan bevestigen.

Volgens de Ethiopisch-Amerikaanse schrijfster Hannah Giorgis ligt de schoonheid van zwarte kunst in de vaardigheid om het persoonlijke en het politieke te mengen. Misschien is de schoonheid van zwarte kunst de vaardigheid om überhaupt te beseffen dat ze inherent politiek is, net als zwarte levens. Ik geloof namelijk dat witte kunst ook politiek is, al is het enkel in de gedachte ‘apolitieke’ universele kunst te kunnen maken. Het verwijderen van zwarte lichamen in witte kunst draagt ook een politieke boodschap die je niet kunt rechtzetten met een reboot of herwerking met een diversere cast.

‘Past Times’ (1997) van de zwarte kunstenaar Kerry James Marshall. Beeld Kerry James Marshall, Past Times, 1997. Courtesy of Sotheby's.

Bestaan is genoeg voor zwarte kunst om politiek geladen te zijn, ook als het kunstwerk daar niet expliciet over gaat. Afropese kunst, door de Afrikaanse diaspora in Europa, ademt de boodschap: we zijn en bestaan hier. En in een wereld waar zwarte mensen onbestraft vermoord worden, stelt afrofuturistische kunst ons gerust: we wéten dat we er later nog zullen zijn. Dat is radicaal en mooi.

Deze radicale schoonheid vind je in België terug in kortfilms als EUphoria van Black Speaks Back, in bands als Soul’Art, in kunstenaars als David Katshiunga, in de werken van zwarte regisseurs en fotografen als Harmony Benegusenga en Eloi Cyuzuzo Nsanzabandi, in slam poets als Lisette Ma Neza, of in boeken als ZWART. Die kiezen ervoor de schoonheid en verhalen van zwarte lichamen centraal te zetten in (veel van) hun werk. 

Anno 2019 zouden zulke werken niet ‘baanbrekend’ moeten heten. Zwarte jongeren moeten kunnen opgroeien met een accurate representatie van zichzelf. De tv aanzetten, een museum binnenstappen, een boek openslaan en (h)erkenning vinden. Zonder dat dit uitzonderlijk is.

Tot dan maken zwarte kunstenaars iedere dag geschiedenis. Voor hen, voor ons, is iedere maand Black History Month.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.