Woensdag 17/07/2019
Paul De Grauwe. Beeld rv

Column Paul De Grauwe

De wil van het volk bestaat gewoon niet

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt om de twee weken.

Een populaire verklaring van de verschuivingen tussen de politieke partijen in de laatste verkiezing is de volgende. Traditionele politici luisteren onvoldoende naar wat de burger wenst en denkt. Nu worden die politici afgestraft. Die van het Vlaams Belang en van de PVDA daarentegen hebben geluisterd naar de verzuchtingen van de kiezers en worden daarvoor beloond. Of nog anders uitgedrukt: de kloof tussen de burger en de traditionele politici is groter dan ooit. De extreme partijen danken hun succes aan het feit dat ze hun oor gelegd hebben bij het volk en zo de kloof hebben verkleind.

Het probleem met deze analyse is dat ze ervan uitgaat dat er een modale kiezer bestaat met uniforme verzuchtingen en opinies. Maar dat is een fictie. Wat wel bestaat, is een kakofonie aan opinies en een enorme verscheidenheid in verzuchtingen en belangen. Het gevolg hiervan is dat het voor de politici ongemeen moeilijk is om die kakofonie te ontcijferen en de tegenstrijdige belangen te identificeren. Paradoxaal genoeg proberen politici vandaag, zowel traditionele als niet-traditionele, veel meer dan vroeger om de wil van het volk te kennen. Maar de ‘wil van het volk’ is duister en mysterieus, vol contradicties.

Gevaarlijke politici

De politici die vandaag beweren dat ze de wil van het volk kennen en dat ze die compromisloos in de praktijk willen omzetten, zijn de gevaarlijke politici, omdat die wil van het volk gewoon niet bestaat. Er is de wil van vele groepen die in vele concrete dossiers meestal iets anders willen. Elk van die groepen is ervan overtuigd dat hun wil ‘de wil van het volk’ is. Maar zo zijn er duizenden ‘willen van het volk’. Politici die hun oor te luisteren leggen bij één bepaalde groep menen de wil van het volk te horen. Andere politici die naar andere groepen luisteren horen een andere wil van het volk.

Wanneer de taal van de ‘wil van het volk’ wordt gehanteerd, ontstaat er een torenhoog probleem voor het systeem van representatieve democratie. Die gaat ervan uit dat de politici (de vertegenwoordigers van het volk) compromissen sluiten tussen tegengestelde belangen. Dan pas kan overgegaan worden tot de actie. Maar in de logica van de wil van het volk wordt dat bijzonder moeilijk. Geen van de talrijke groepen in de maatschappij vindt in dit compromis haar wil terug. Ze zijn permanent teleurgesteld. Teleurgesteld over de politici die niet luisteren naar de wil van het volk. Het tegendeel is echter waar. De meeste politici proberen die wil van het volk te verstaan, maar vermits die zo divers en antagonistisch is slagen ze er niet in die wil tot uitdrukking te brengen.

Dan maar de representatieve democratie afschaffen en vormen van directe democratie invoeren. Maar lost dit het probleem op wanneer de diversiteit aan opinies en van belangen zo groot is? Het brexitreferendum illustreert dat als de tegenstellingen over één bepaald probleem groot zijn, een referendum die tegenstellingen uitvergroot en tot extreme polarisatie en gebrek aan besluitvorming kan leiden.

Burger-democratie

Een extreme oplossing van dit probleem bestaat erin de professionele politici naar huis te sturen en burgers door het toeval te selecteren om hun de taak te geven de wil van het volk in de praktijk om te zetten. Een burger-democratie. Maar zal dat beter werken?

Zet tien burgers die nog niet besmet zijn door het virus van de politiek rond de tafel en vraag hen te beslissen, bijvoorbeeld over migratie. Als die burgers door het toeval zijn aangeduid, is de kans groot dat twee of drie de migranten het land willen uitzetten en twee of drie hen hier willen houden om hen te integreren. De kans is groot dat de rest geen duidelijke opinie heeft en zich zal laten leiden door God weet welke toevallige factoren. Het effect zal zijn dat de beslissingen van die burgers-politici onvoorspelbaar en even inconsistent zijn als die van de professionele politici, en dat de rest van de burgers hun ontevredenheid niet onder stoelen of banken zal steken.

Ik kan het aantal voorbeelden vermenigvuldigen. Moet er een vermogensbelasting komen? Hoe hoog moet het minimumloon zijn? Hoe de uitstoot van CO2 verminderen? Moet dat door een CO2-belasting? Moet de werklozen hun vergoeding afgepakt worden na een bepaalde periode? Bij elk van die vragen zullen de door het toeval geselecteerde burgers de knoop moeilijk of helemaal niet kunnen doorhakken.

Moeten we wanhopen? Nee, als we de mensen duidelijk kunnen maken dat veel van hun wensen en verzuchtingen niet of onvolledig gerealiseerd zullen worden. En dat dit zo is in gelijk welk politiek systeem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden