Dinsdag 02/06/2020

OpinieManuel Sintubin

De wetenschap, hoe cruciaal ook, is maar één onderdeel van een slonzige zoektocht naar de juiste weg

Manuel Sintubin.Beeld Wouter Van Vooren

Manuel Sintubin is geoloog aan het departement aard- en omgevingswetenschappen van de KU Leuven.

De laatste weken hebben we heel wat academische virologen, epidemiologen, infectiologen, microbiologen, enzovoort leren kennen. Stuk voor stuk wereldautoriteiten in hun vakgebied. Maar wat mij vooral opvalt, is dat ze ook stuk voor stuk excellente communicatoren blijken te zijn, stuk voor stuk gedroomde ambassadeurs voor de wetenschap. Heerlijk helder, eerlijk en transparant. Dat straalt niet alleen autoriteit uit, de mensen luisteren naar hen. Het straalt vertrouwen uit. Mensen vinden troost in hun woorden en misschien nog belangrijker, mensen putten moed uit hun woorden. We are in it together.

Door eerlijk en transparant te communiceren, laten ze ons toe een blik te werpen achter de schermen van de wetenschap. Zij durven immers gewoon te zeggen dat ze het antwoord schuldig moeten blijven op een vraag, dat ze iets niet weten. Zij durven zonder enige schroom toe te geven dat ze van gedachten veranderd zijn en dat ze eerder foute inschattingen gemaakt hebben. Tja, binnen de wetenschappelijke wereld kennen we dit als voortschrijdend inzicht, blijkbaar toch iets waarmee vele critici van deze wetenschappers die nu in de frontlijn staan het ontzettend moeilijk hebben. Ze durven ook gewoon onderling van mening te verschillen en daarvoor uit te komen. De uitroep “luister naar de wetenschappers” krijgt zo plots een andere invulling; niet langer een zaak van absolute waarheden, maar een verhaal van vele onzekerheden, twijfels en wetenschappelijk debat.

De snelheid die nu van de wetenschap gevraagd wordt, stelt de wetenschap ook zwaar op de proef. Snelheid is immers iets wat de wetenschap niet goed verdraagt. De wetenschap gaat doorgaans traag, neemt haar tijd voor reflectie en zelfkritiek, vertaald in het ontzettend trage proces van de peerreview. 

Daar is nu eventjes geen tijd voor. Overal ter wereld wordt naarstig gezocht naar het verlossende vaccin. Epidemiologische modellen draaien overuren. Door de snelheid worden er weleens fouten gemaakt. Er is geen tijd voor reflectie en zelfkritiek. Modellen geven misschien niet de duidelijke resultaten die men verhoopt had. Onderzoekspistes naar een vaccin lopen dood. De wetenschap blijkt plots niet meer dat afgeborstelde verhaal te zijn van mooie, gehypete wetenschappelijke doorbraken, maar een slonzig verhaal van vallen en opstaan, van een zoektocht naar iets waarvan we niet weten of we het ooit zullen vinden, en of de weg die we volgen wel de juiste is. Welkom in de echte wereld van de wetenschap.

Knopen doorhakken

We hebben de laatste weken ook een inkijk gekregen in het uitermate moeilijke proces van de vertaling van dit snel voortschrijdende wetenschappelijke inzicht in beleid. Snel werd duidelijk dat de wetenschappers niet altijd op dezelfde lijn zaten als de beleidsvoerders. De wetenschappers zaten trouwens niet verlegen om uit te komen voor hun afwijkende expertenopinie. Maar wat hen siert, goed wetend dat beleid voeren op basis van zoveel wetenschappelijke onzekerheid geen sinecure is, is dat de wetenschappers zelfs met persoonlijk een afwijkende opinie zich zonder enig probleem achter de uiteindelijke beleidsbeslissingen scharen. 

Dat ook het beleid zoekend is, zien we trouwens aan de diversiteit van aanpakken in de verschillende landen, allemaal in de hoop dat ze de juiste aanpak gekozen hebben. Alleen weet niemand, ook de wetenschappers niet, nu welke uiteindelijk de juiste aanpak zal blijken te zijn. Waarschijnlijk geen enkele van alle aanpakken, maar tezelfdertijd elke aanpak een beetje. 

Ook nu weer krijgt de uitroep “luister naar de wetenschappers” een bijzondere invulling. Er is namelijk geen silver bullet-oplossing die de wetenschappers op een presenteerblaadje aanbieden aan de beleidsmakers. De wetenschappelijke evidentie en adviezen vormen slechts één onderdeel in het tot stand komen van beleidsbeslissingen waarbij vele belangen moeten worden afgewogen. En op het einde van de rit zijn het de beleidsvoerders die de knopen doorhakken, niet de wetenschappers.

Velen roepen nu dat we dringend de klimaatuitdagingen moeten aanpakken op de manier waarop we deze coronacrisis aanpakken: eerst en vooral door naar de wetenschappers te luisteren. Als wetenschapper kan ik over dat laatste natuurlijk alleen maar enthousiast zijn. Maar hopelijk beseffen zij die “luister naar de wetenschappers” scanderen nu ook dat hun slogan ver staat van hoe het er in de echte wereld aan toegaat. Dat we de klimaatuitdagingen niet zonder de wetenschap kunnen aangaan staat buiten kijf. Maar de wetenschap, hoe cruciaal ook, is uiteindelijk maar één onderdeel van een slonzige zoektocht naar de juiste weg, zonder echt te weten wat die juiste weg is en in het besef dat we het uiteindelijk doel, die duurzame wereld, misschien nooit zullen bereiken. Maar veel keuze hebben we niet. We are in it together.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234