Zondag 26/05/2019

Column Hugo Camps

De wereld huilde mee met Parijs om de Notre-Dame. Maar hoe duurzaam zal dat verdriet zijn?

Beeld rv

Dissidentie mag ook. Onder die vlag vaart Hugo Camps op donderdag.

Zou president Trump ook zo pathetisch hebben uitgepakt als de bekende moskee Masjid al-Haram in Mekka was uitgebrand? Voor de smeulende torens van Notre-Dame in Parijs liet hij zijn stem trillen. Want de kathedraal is historie, erfgoed, kunst, literatuur... Het zijn stenen “van bij ons”. Fransen jeremiëren nu dat het hart uit hun cultuur is weggevallen.

Dat is enkele miljardairs niet ontgaan. Meteen na de brand doneerden de modekoningen van Parijs (Bernard Arnault, Henri Pinault, de L’Oréal-familie Bettencourt) een half miljard voor restauratie. Je verwacht het eerder van hout- en cementboeren, maar modehuizen zijn rijker. En zij voelen de thrill van grandeur beter aan.

Aan grandeur ontbrak het de Notre-Dame niet. De kathedraal was vergeven van kunstschatten en relikwieën en alles wat historisch was, vloeide ooit samen onder de heilige gewelven. Huwelijken, begrafenissen, oorlog en vrede. Clochards zag je er niet. Soms een paar contemporaine Fransen, maar toch vooral toeristen. Zo mateloos veel dat je van een hellhole kon spreken. De sacrale sfeer letterlijk vertrappeld.

Het is het lot van populaire godshuizen. Als student heb ik talloze keren de basiliek van Scherpenheuvel bezocht. Verplicht nummer van het internaat. De kaarsen brandden bij het altaar à volonté, en het plafond was afgezoomd met krukken, kunstarmen en ander invalidenspul die plaats hadden gemaakt voor een mirakel. Maar de leegte viel niet weg te branden. Kathedralen en basilieken zijn te groot voor persoonlijke ambiance. Ze worden nooit een huis, alleen misschien voor God.

Parijs ontstak bij de brand van de Notre-Dame in heftige emoties. De wereld huilde mee. Maar hoe duurzaam zal dat verdriet zijn? Iedereen wordt geraakt door vuur. Kinderen hebben nachtmerries over een afgebrand huis. Volwassenen willen absoluut een brandverzekering. Torenspitsen in de vlammen zien opgaan, provoceert een trauma. Het is vooral de weerloosheid van de mens die erin hakt. Als de Notre-Dame door een puinhongerige shovel was geraakt, zou de emotionele beleving een stuk minder zijn geweest. Brand heeft iets van planetaire verplettering in zich.

Allicht is de Notre-Dame een zeldzaam monument, door eeuwen gedragen. Er was nood aan achterstallig onderhoud en restauratie, maar het bleef een architecturale kolos met de interne glorie van glas-in-loodramen. President Macron heeft aangekondigd dat voor het herstel een beroep zal worden gedaan op de beste talenten. Het is inmiddels duidelijk dat hij de geschiedenis wil ingaan als de redder van de Notre-Dame. Het is iets heroïscher dan zijn strijd tegen de gele hesjes. Hij wil een rol vervullen naar de geest van het literaire meesterwerk van Victor Hugo. Gezien de symbolische betekenis voor Frankrijk is het engagement van Macron legitiem opportunisme.

Een kop in deze krant luidde: ‘De Fransen zijn weer tous ensemble.’ Opvallend was in ieder geval dat de Notre-Dame door de brand nog meer instituut is geworden. Niet alleen voor religieuzen, ook voor seculieren en atheïsten. In die zin mag er sprake zijn van eenheid, maar dan als temporair verschijnsel. Fundamenteel is er niets veranderd aan de voortschrijdende opsplitsing van de natie. La douce France blijft een mozaïek van getto’s afgewisseld met residentiële schittering. Het contrast is schrijnend. Rampspoed verenigt niet alleen de Fransen, het verenigt alle mensen. Het is de draaischijf van goedaardig nationalisme en de vernietiger van nihilisme. Of het nu om een vliegramp, een verkeersdrama op de weg of noodweer gaat, calamiteiten smeden een volk aan elkaar. Voor even toch. Alleen hebben tranen de substantie van water en dat blijft onnavolgbaar.

Iemand zei me eens: “Monumenten moet je met rust laten.” Je mag ze niet aan- en verkleden, en zeker geen hoedje opzetten. Vertroeteling van een stenen of bronzen kolossus haalt het mysterie uit ornamenten. En bestaan godshuizen niet bij de gratie van het mysterie?

De brand van de Notre-Dame vond plaats in de Goede Week. Vrijdag wordt de kruisdood van Christus herdacht. Katholieken zijn mede daarom mogelijk wat gevoeliger voor de destructie van een gebedshuis. Toch zou het misplaatst zijn om te beweren dat de brand van de Notre-Dame alleen gelovigen in het hart heeft getroffen. De kathedraal is ook een gotisch kunstwerk. Kunst beroert opeenvolgende generaties; religie, ras of taal doen er niet toe. Ook daarom valt de brand van de Notre-Dame binnen onze notie van een groot verlies. In schoonheid ligt geen grens tussen landen en tradities.

Zelf blijf ik een kerk of kathedraal een leeg huis vinden. De sculpturen boeien en ik kan lang naar een in hout bewerkte kansel staren, maar ik mis het gejoel van een kind. Het is mij te tochtig en te stil in gebedshuizen. Je zou bijna naar het geknetter van een onschuldig vuurtje verlangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.