Woensdag 19/06/2019
Tarik Fraihi. Beeld RV

Column Tarik Fraihi

De waakhonden van de democratie zijn jachthonden geworden

Tarik Fraihi is politiek directeur van Groen en algemeen voorzitter van het Vermeylenfonds. Zijn wisselcolumn met Joachim Pohlmann verschijnt op vrijdag.

De nieuwe digitale media, het internet voorop, hebben de wereld overrompeld. In minder dan tien jaar heeft zich een ware informatierevolutie voltrokken. De media zijn overal: smartphones, tablets, draagbare computers, Facebook, whatsapp, hotspots, noem maar op. Het beeldscherm als informatiedrager heeft duidelijk de bovenhand op papier gekregen. Bits en bytes zijn voor mensen wat water is voor vissen. 

Op zich is deze ommekeer een goede zaak. Informatie is toegankelijker en sneller beschikbaar, en er circuleert een massa aan gegevens op het web. Via Google heb ik in een paar seconden wat ik zoek. Het maakt niet uit waarover of waarvoor.

Aan de andere kant is een overmaat aan informatie vaak te veel om te consumeren. Zoveel zelfs dat het niet opvalt welke informatie er gemist wordt. De veelheid aan informatie vergroot ook de kans dat foute of gemanipuleerde berichten door de mazen van het net glippen. Ik maak me daar weinig zorgen over. Vroeger was het zeker niet beter en fake news heeft altijd al bestaan.

Mediatisering

Interessant waren twee kenmerken van de journalistieke media die ik terugvond bij de Spaanse semioloog Ignacio Ramonet. In zijn boek La tyrannie de la communication beschrijft hij hoe de opkomst van het internet en het samengaan van verschillende mediabedrijven geleid hebben tot een gamma van nieuwe mogelijkheden en ontwikkelingen, maar ook tot een overdreven mediatisering van onze samenleving. Volgens hem oefenen twee kenmerken een determinerende invloed uit op de manier waarop de pers informatie verstrekt en zo de mediatisering in de hand werkt.

Internationale kranten berichten over de brandende Notre-Dame in Parijs. Beeld AFP

Het eerste kenmerk noemt Ramonet de ‘media-mimesis’ (nabootsing). Media kopiëren elkaar in de nieuwsgaring voortdurend, waardoor er een sneeuwbaleffect optreedt. Een medium bericht over een onderwerp, concurrenten nemen het bericht over, het onderwerp neemt aan belang toe, andere media nemen het bericht eveneens massaal over, waardoor het onderwerp nog meer aandacht krijgt en verschillende media elkaar een tijdlang nabootsen. Informatie blijft toestromen terwijl er niet veel nieuws meer te melden valt. Ramonet spreekt van een soort zelfvergiftiging: hoe meer de media over een onderwerp berichten, hoe meer ze ervan overtuigd zijn dat het onderwerp centraal moet staan, belangrijk en onmisbaarheid is.

Een tweede kenmerk dat een invloed heeft op de manier waarop bepaalde zaken worden gemediatiseerd, noemt Ramonet de ‘hyperemotie’. Onder hyperemotie verstaat hij de pathetische berichtgeving en daarmee gepaard gaande sensationele en spectaculaire overdrijvingen. De hyperemotie heeft altijd al bestaan bij roddelbladen en meer populaire kranten. Dit in tegenstelling tot meer kwalitatieve media, die een zekere afstandelijkheid bewaarden, elke vorm van pathos in hun berichtgeving weerden en zich strikt aan de feiten en gegevens hielden. Deze grens is vervaagd. De pathetiek en sensatiezucht versterken het idee dat informatie altijd vereenvoudigbaar en reduceerbaar is tot een emotioneel schouwspel. Alles moet persoonlijker en minder analytisch.

Afstandelijkheid

Om objectiviteit te kunnen waarborgen is het behouden van een zekere afstandelijkheid nodig. Als afstandelijkheid in de berichtgeving vervangen wordt door de behoefte aan onmiddellijkheid is dat dus problematisch. Helaas geeft de informatie ons al te dikwijls de impressie dat we de actualiteit bijwonen. Via live-uitzendingen, beelden van smartphones en beveiligingscamera’s nemen we als het ware deel aan een gebeurtenis en zijn we in realtime getuigen van een evenement. We zijn geen toeschouwers meer die de nodige afstand kunnen nemen om te begrijpen wat er gebeurt. De beelden spreken voor zichzelf. Het directe of onmiddellijke creëert een illusie van waarheid. Wat we waarnemen wordt waar. Een gedachte die tijdens de verlichting en met de opkomst van de wetenschap juist ontkracht werd, kent nu weer op gang.

Af en toe de waan van de dag overstijgen helpt om alles wat in perspectief te plaatsen. De tijd van de verzuilde media ligt gelukkig achter ons en de professionalisering van de redacties is opmerkelijk. Maar de media zijn allang niet meer de vierde macht. De waakhonden van de democratie zijn jachthonden geworden. De speurtocht naar de scoop maakt dat iedereen in dezelfde richting snuffelt. Krantenartikelen en journaals trekken inhoudelijk sterk op elkaar en het persoonlijk verhaal primeert op het analytisch relaas. En toch blijven we kijken, luisteren en lezen. 

Mea of media culpa, wie zou het zeggen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden