Zondag 18/08/2019

Standpunt

De vraag of de naam Delwaidedok mag blijven, klinkt oppervlakkig, maar toch vooral voor wie het oorlogsleed niet heeft moeten voelen

Bart Eeckhout. Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is hoofdredacteur.

We springen beter zuinig om met het al te vaak gebezigde adjectief ‘baanbrekend’ bij wetenschappelijk onderzoek. Maar het nieuwe boek 1942 van historicus Herman Van Goethem over de houding van het Antwerpse stadsbestuur in het betreffende oorlogsjaar verdient dat predikaat wel degelijk.

Met stevig bewijs in de hand toont Van Goethem aan dat de Antwerpse katholieke oorlogsburgemeester Leo Delwaide actief de jodenvervolging in zijn stad faciliteerde. Vooral het arme, niet-zelfredzame deel van de joodse bevolking leed onder die vervolging. Bovendien slopen pas in 1942, het kanteljaar waarin de Duits oorlogskansen keren aan het oostfront, vele bestuurders naar de ‘goede kant van de geschiedenis’.

Ongemakkelijke waarheden

Het onderzoek confronteert ons met een aantal ongemakkelijke waarheden. Het idee dat vele bestuurders in oorlogstijd hoogstens passief want gedwongen assistentie leverden aan de nazi-bezetter is niet langer vol te houden. Belangrijke figuren zoals de Antwerpse burgemeester deden meer dan louter minimale dienstverlening.

Het is nu verleidelijk om met de nieuwe kennis naar de andere kant over te hellen en de betrokkenen af te schilderen als duistere oorlogsmisdadigers. Die gemakkelijke oplossing zou ons ontslaan van een veel dieper reikend vraagstuk. Wat hier blootgelegd wordt, is geen ‘foute’ ideologische overtuiging, wel veeleer al te menselijk opportunisme. De vraag of bestuurders het vandaag anders en beter zouden doen in dezelfde situatie en zonder achterafkennis over de afloop van de oorlog is moreel interessanter dan de kwestie over hoe fout de oorlogsburgemeester precies geweest is.

Dat neemt niet weg dat de figuur van Delwaide ook zelf dus een nieuwe kritische blik verdient. Met mogelijke gevolgen, want ook in dit geval leeft de naam van de historische persoon voort in het straatbeeld. Concreter gesteld: mag het Delwaide-dok zijn naam behouden?

De kwestie klinkt oppervlakkig, maar dat is ze toch vooral voor wie het leed van de oorlogsslachtoffers niet heeft moeten voelen. Leo Delwaide senior is een belangrijke havenschepen geweest na de oorlog. Dat blijft zo, maar dat neemt niet weg dat zijn naam nu verbonden is aan medewerking aan jodenvervolging in de grootste stad van Vlaanderen. Kan je die naam dan nog zonder meer handhaven in de publieke ruimte?

Slachtoffers

Belangrijk is dat over die lastige kwestie eerst en vooral de vertegenwoordigers van de slachtoffers in de joodse gemeenschap beluisterd worden. Het is goed voor te stellen dat de naam voor hen voortaan onlosmakelijk verbonden wordt met de nazi-gruwel, wat eerbetoon ongepast zou maken.

In dat geval valt er in de rijke en lange Antwerpse geschiedenis ongetwijfeld een andere naam te vinden van een belangrijke, ondernemende, historische figuur. Wie weet zelfs een vrouwennaam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden