Maandag 16/05/2022

Standpunt

De vraag of de naam Delwaidedok mag blijven, klinkt oppervlakkig, maar toch vooral voor wie het oorlogsleed niet heeft moeten voelen

Bart Eeckhout. Beeld Eva Beeusaert
Bart Eeckhout.Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is hoofdredacteur.

Bart Eeckhout

We springen beter zuinig om met het al te vaak gebezigde adjectief ‘baanbrekend’ bij wetenschappelijk onderzoek. Maar het nieuwe boek 1942 van historicus Herman Van Goethem over de houding van het Antwerpse stadsbestuur in het betreffende oorlogsjaar verdient dat predikaat wel degelijk.

Met stevig bewijs in de hand toont Van Goethem aan dat de Antwerpse katholieke oorlogsburgemeester Leo Delwaide actief de jodenvervolging in zijn stad faciliteerde. Vooral het arme, niet-zelfredzame deel van de joodse bevolking leed onder die vervolging. Bovendien slopen pas in 1942, het kanteljaar waarin de Duits oorlogskansen keren aan het oostfront, vele bestuurders naar de ‘goede kant van de geschiedenis’.

Ongemakkelijke waarheden

Het onderzoek confronteert ons met een aantal ongemakkelijke waarheden. Het idee dat vele bestuurders in oorlogstijd hoogstens passief want gedwongen assistentie leverden aan de nazi-bezetter is niet langer vol te houden. Belangrijke figuren zoals de Antwerpse burgemeester deden meer dan louter minimale dienstverlening.

Het is nu verleidelijk om met de nieuwe kennis naar de andere kant over te hellen en de betrokkenen af te schilderen als duistere oorlogsmisdadigers. Die gemakkelijke oplossing zou ons ontslaan van een veel dieper reikend vraagstuk. Wat hier blootgelegd wordt, is geen ‘foute’ ideologische overtuiging, wel veeleer al te menselijk opportunisme. De vraag of bestuurders het vandaag anders en beter zouden doen in dezelfde situatie en zonder achterafkennis over de afloop van de oorlog is moreel interessanter dan de kwestie over hoe fout de oorlogsburgemeester precies geweest is.

Dat neemt niet weg dat de figuur van Delwaide ook zelf dus een nieuwe kritische blik verdient. Met mogelijke gevolgen, want ook in dit geval leeft de naam van de historische persoon voort in het straatbeeld. Concreter gesteld: mag het Delwaide-dok zijn naam behouden?

De kwestie klinkt oppervlakkig, maar dat is ze toch vooral voor wie het leed van de oorlogsslachtoffers niet heeft moeten voelen. Leo Delwaide senior is een belangrijke havenschepen geweest na de oorlog. Dat blijft zo, maar dat neemt niet weg dat zijn naam nu verbonden is aan medewerking aan jodenvervolging in de grootste stad van Vlaanderen. Kan je die naam dan nog zonder meer handhaven in de publieke ruimte?

Slachtoffers

Belangrijk is dat over die lastige kwestie eerst en vooral de vertegenwoordigers van de slachtoffers in de joodse gemeenschap beluisterd worden. Het is goed voor te stellen dat de naam voor hen voortaan onlosmakelijk verbonden wordt met de nazi-gruwel, wat eerbetoon ongepast zou maken.

In dat geval valt er in de rijke en lange Antwerpse geschiedenis ongetwijfeld een andere naam te vinden van een belangrijke, ondernemende, historische figuur. Wie weet zelfs een vrouwennaam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234