Dinsdag 22/10/2019

Opinie Bart Maddens

De verwijzing naar een ‘Vlaamse natie’ in een regeerakkoord is niet zo onschuldig

Bart Maddens. Beeld Thomas Sweertvaegher

Bart Maddens is politicoloog aan de KU Leuven.

In 2006 kreeg Catalonië, na lange onderhandelingen, een nieuw autonomiestatuut. In de preambule daarvan werd Catalonië een ‘natie’ genoemd. Dat haalde de Catalanen mee over de streep om het nieuwe statuut in een referendum goed te keuren en het Spaanse feit te aanvaarden. Maar in 2010 maakte het grondwettelijk hof die verwijzing naar de Catalaanse natie ongedaan. Het was voor veel Catalanen een slag in het gezicht en stak het vuur aan de lont van de onafhankelijkheidsstrijd.

Het woord ‘natie’ kan dus inderdaad een wereld van verschil uitmaken, zoals Bart De Wever dinsdagavond zei op het ledencongres van de N-VA. Dat Vlaanderen in het regeerakkoord een ‘natie’ wordt genoemd, stelde hij dan ook voor als een grote overwinning voor de Vlaams-nationalisten. Maar is dat wel zo?

Jan Jambon en Bart De Wever op het recente ledencongres van N-VA. Beeld Wouter Van Vooren

De betrokken passage in het regeerakkoord is een letterlijke kopie uit het voorstel van een Handvest voor Vlaanderen uit 2012. Dat was een vorm van Vlaamse grondwet, die de toenmalige regering-Peeters (CD&V, N-VA en sp.a) door het Vlaams Parlement wilde laten goedkeuren. Men zocht daarvoor een zo breed mogelijk draagvlak in het parlement. De oppositie was echter niet bijster enthousiast. Zo is het handvest een stille dood gestorven. Tijdens de voorbije legislatuur heeft Geert Bourgeois een paar schuchtere pogingen gedaan om de zaak nieuw leven in te blazen, tevergeefs.

Communautaire ambities

Er is iets vreemds aan de hand met de bewuste passage in het Vlaams regeerakkoord. Er wordt geciteerd uit een voorstel van Vlaamse grondwet (geplagieerd zouden we zeggen mocht een student dat doen). Anderzijds is er nergens sprake van zo een grondwet. Als er naar een grondwet wordt verwezen in de tekst, dan gaat het over de Belgische grondwet. Het Vlaams Parlement wordt wel uitgenodigd om te reflecteren over de staatsstructuur, maar niet om een Vlaamse grondwet op te stellen.

Zo bekeken lijkt dit eerder een nederlaag voor de N-VA dan een overwinning. Het past binnen de algemene filosofie van het regeerakkoord om nauwgezet binnen de krijtlijnen van het institutionele status quo te blijven. De communautaire ambities van het akkoord zijn mager. Er is enkel de vrijblijvende uitnodiging aan het parlement. Maar de regering zelf engageert zich nergens toe. Voorstanders van herfederalisering kunnen dit regeerakkoord probleemloos goedkeuren. Daar lijkt de term ‘natie’ niets aan te veranderen.

“Als minister-president zal Jan Jambon over een aanzienlijke speelruimte beschikken om eigen accenten te leggen.” Beeld Wouter Van Vooren

En toch. Dat de N-VA nu zo trots uitpakt daarmee is veelzeggend. De institutionele en communautaire ambities van de partij zijn kennelijk groter dan de letter van het regeerakkoord doet uitschijnen. Als minister-president zal Jan Jambon over een aanzienlijke speelruimte beschikken om eigen accenten te leggen. Het is de bedoeling van de N-VA dat hij die functie veel politieker invult dan Bourgeois.

Als Belgisch minister van Binnenlandse Zaken moest een volbloed flamingant als Jambon voortdurend op zijn tong bijten. Dat zal nu anders zijn. In zijn toespraken zal hij ongetwijfeld een meer radicale Vlaamse toon aanslaan. Als Bourgeois al kon pleiten voor een Vlaamse grondwet in tijden van institutionele stilstand, dan zal Jambon dat nu zeker ook doen, met veel meer nadruk.

Soevereiniteit

Dat is ook wat de Vlaamse beweging van hem verwacht. Hij moet zijn functie gebruiken om de Vlamingen enthousiast te maken voor een Vlaamse staatsvorming. Hij moet de president zijn van de staat in wording, de verpersoonlijking van de Vlaamse natie. En daarvoor kan hij zich inderdaad beroepen op de verwijzing naar de Vlaamse natie in het regeerakkoord.

Want dat woord is hoe dan ook belangrijk. Het is niet voor niets dat de Spaanse staat als de dood was daarvoor. Voor de Catalanen was het nauw verweven met het concept soevereiniteit. Uit een officiële erkenning als natie hoopten ze het recht te kunnen putten om zelf te beslissen over hun staatkundige toekomst en om desnoods de onafhankelijkheid uit te roepen.

Net daarom werd de preambule met het n-woord uiteindelijk geannuleerd door het grondwettelijk hof. Voor Spanje is de natie, en dus de soevereiniteit, één en ondeelbaar. Ook in de Belgische grondwet is dat trouwens zo. Alle machten gaan uit van de Natie (met hoofdletter), lezen we in artikel 33. Van mogelijke andere naties is daar geen sprake.

Dus ja, de verwijzing naar een ‘Vlaamse natie’ in een officiële tekst, ook al is het dan maar een regeerakkoord, is niet zo onschuldig. Het opent wel degelijk een interessant perspectief. N-VA en Vlaams Belang zijn bij de voorbije verkiezingen gestrand op vijf zetels van een absolute meerderheid. Als ze die in 2024 wel halen, dan kan het Vlaams Parlement, als emanatie van de soevereine Vlaamse natie, de onafhankelijkheid uitroepen. Droomt de nieuwe minister-president daar ook van ? Ik kijk alvast uit naar zijn eerste 11 julitoespraak.

Bart Maddens. Beeld Thomas Sweertvaegher
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234