Vrijdag 15/11/2019

Opinie Pascal Debruyne

‘De ultieme droom’ met de Polar Express richting kille nachtmerrie

De truck waarin 39 Chinezen om het leven kwamen wordt weggeleid uit het industrieterrein in Essex, VK. Beeld EPA

Pascal Debruyne is onderzoeker asiel en migratie bij Odisee Hogeschool/Kenniscentrum Gezinswetenschappen.

In de film In This World vertelt regisseur Michael Winterbottom over de tocht van twee Afghaanse vluchtelingen Jamal en Enayat naar Londen. Van Peshawar in Pakistan langs de voormalige zijderoute via Iran, Turkije en Italië, in de hoop in het beloofde Europa aan te komen. De film neemt je mee langs donkere containers van afgeleefde vrachtwagens, clandestiene fabriekjes in Turkije, luizige kamertjes waar ze wachten op de volgende etappe, wankele boten en de keukens van de Londense horeca. Een van hen, Jamal, haalt het op deze schier eindeloze odyssee. Jamal belt bij aankomst naar zijn oom, dat hij het heeft gehaald, maar dat zijn neef Enayat niet meer in this world is, gestikt door zuurstofgebrek in een container.

In This World  katapulteert je naar Tilbury in Essex, waar niet één maar 39 mensen dood zijn teruggevonden in een koelcontainer. Het gaat over mensen met de Chinese nationaliteit. Opnieuw, want in 2000 zijn er ook al 58 Chinezen dood teruggevonden in een container. 

De koelcontainer ‘Polar Express’ kwam uit Bulgarije via Zeebrugge naar Engeland. De truck zelf kwam via Ierland naar Essex. Het is het gekende relaas van het verkiezen van illegale praktijken boven de officiële wegen die helaas ontoereikend en onbetrouwbaar zijn. Hoe meer grenzen en muren worden opgetrokken, hoe meer malafide personen en netwerken de brug vormen om migratie mogelijk te maken. ‘De ultieme droom’ stond op het raam van de truck. Het mondde uit in een kille nachtmerrie.

Europa’s muren

“Ik denk dat we nu te weinig weten om te beoordelen wie schuldig is, maar het is wel zeker dat dit kan omdat er mensensmokkelaars zijn die ervan gebruikmaken dat er geen goed asielbeleid in Europa is”, zei Abdeluheb Choho, bestuursvoorzitter van VluchtelingenWerk Nederland woensdag in het programma Nieuwsuur. Europa ommuurt zich met papieren en ruimtelijke-fysieke barrières. Dat leidt ertoe dat mensen op de vlucht, of dat nu voor persoonlijke vervolging is, voor oorlog of voor armoede, geen toegang krijgen tot Europa op een legale en veilige manier.

Een boot met vluchtelingen komt aan in Lampedusa. Beeld EPA

Visa worden moeilijk of niet verstrekt, tijdelijke arbeidsmigratie wordt quasi onmogelijk gemaakt en allerlei barrières worden opgeworpen via de asielpoort, gezinshereniging of hervestiging. Het gaat om meer dan een slecht asielbeleid, er is ook een slecht functionerend migratiebeleid. 

Het Europese asielbeleid wordt bovendien gekenmerkt door pushbacks en door Dublin-maatregelen. We sluiten de grenzen en sluiten deals met Turkije en Libië. Die harde positie mag iets kosten. De Europese Commissie pompt sinds 2004 fortuinen in het grensagentschap Frontex en ondersteunde autoritaire regimes in Libië en Soedan om mensen op de vlucht aan de buitengrenzen van de Unie tegen te houden. En de investeringen groeien: 25 miljard euro vanaf 2021 voor veiligheid en migratie, waarbij een nog grotere focus zal liggen op grensbewaking.

Mensensmokkelaars

Waarom riskeert iemand zijn leven door in een koelcontainer te stappen? Omdat er geen veilige en legale manier is om tijdelijk of permanent naar een Europees land te komen. Beseffen we dan niet dat het ontbreken van veilige en legale toegangswegen mensen in de armen van malafide smokkelnetwerken duwt? Onze morele verbazing richting mensensmokkelaars is terecht. Maar wat met een asiel- en migratiebeleid dat wanhopige mensen in hun handen duwt?

Volgens de Britse politie zou de vrachtwagen geregistreerd staan in Varna in Bulgarije, wat een bekende plaats is voor maffieuze praktijken. In het jaarrapport van Interpol en Myria in 2018 geeft de cel mensensmokkel aan dat de strengere grensbewaking en de Turkije-deal mensen richting mensensmokkelaars duwen, waarbij de modus operandi vaak is om mensen te verbergen in bestelwagens en vrachtwagens. Ook koelwagens. Op Channel 4 News getuigt de Syrische vluchteling Ahmad Al-Rashid, die zijn reis naar Engeland overleefde, daarover.

Paradox van globalisering

Het confronteert ons met de paradox van globalisering, die de dunne grens overstijgt tussen politieke en economische vluchtelingen. In een tijd van versnelde globalisering worden grenzen steeds vager, maar wel selectiever. ‘De onzichtbare hand’ heet succesvolle migranten welkom, zoals de Indische computerdeskundige of Joodse diamanthandelaar, de Chinese en Bengaalse biotechnologische onderzoeker en Filipijnse verpleegsters voor knelpuntberoepen. Muren worden pas opgetrokken wanneer het gaat om wat beleidsmakers zien als ‘de onnuttigen’. Opeens zijn we dan niet het OCMW van de wereld.

“Mensen op de vlucht zijn als pollen van een boom op zoek naar vruchtbare grond” zei de schrijver Andrew Crofts in zijn boek Secrets of the Italian Gardener. In tegenstelling tot dat lyrische beeld van ronddwarrelende pollen die zich enten op vruchtbare grond en vertakken tot bomen is de alledaagse realiteit getekend door harde fysieke en ruimtelijk barrières. Om muren tussen wij en zij op te trekken. Dat maakt ons blind om te zien hoe onze steden en economie historisch mee werden uitgebouwd en gered door legale en illegale migratie. Het zal in de toekomst niet anders zijn, wat men ook beweert. Wat de discussie over veilige en legale toegang noodzakelijk maakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234