Dinsdag 22/10/2019

Opinie

De uitspraken van Mark Elchardus doen het Vlaamse middenveld oneer aan

Stijn Oosterlynck Beeld rv

Stijn Oosterlynck is socioloog aan de Universiteit Antwerpen (Centre for Research on Environmental and Social Change, CRESC).

“Het middenveld heeft gefaald.” Met deze niet mis te verstane boodschap zat socioloog Mark Elchardus vrijdagavond in de studio van De Afspraak. Middenveldorganisaties speelden volgens Elchardus onvoldoende hun rol als doorgeefluik van wat er onder hun leden en de bevolking leeft. Daardoor zouden politieke partijen, in het bijzonder de christen- en sociaaldemocratische partijen, onvoldoende de bezorgdheden rond migratie en integratie opgepikt en politiek vertaald hebben.

Doorgeefluik?

De analyse van Elchardus is om verschillende redenen merkwaardig. Ten eerste is er de idee dat het middenveld zomaar een ‘doorgeefluik’ is van wat onder de leden en de bevolking leeft. Elchardus grijpt hier terug naar een verouderd idee van een verzuild middenveld, waarbij de bevolking al haar politieke hoop zet op wat partijpolitieke en organisatie-elites onderling in besloten gezelschap afspreken. Veel van de middenveldorganisaties die sinds de democratiseringsbeweging van de jaren 1960 ontstonden, beantwoorden expliciet niet aan dit model. Denk aan de milieu-, vredes- en anti-racismebewegingen.

Het verzuilde model sluit bovendien als een tang op een varken op de toegenomen mondigheid en scholingsgraad van burgers. Burgers wachten niet op zuilorganisaties en zetten zelf wel nieuwe organisaties op om hun bekommernissen publiek te maken. Als bijvoorbeeld de CM zich vandaag wil ombouwen tot een organisatie voor ‘positieve gezondheidszorg’, dan vindt ze op haar weg al heel wat burgerorganisaties die zelf al aan de weg timmeren. Bijvoorbeeld de Filter Café Filtré-comités van ouders en kinderen die voor propere lucht aan de schoolpoorten ijveren.

Waardengedreven organisaties

Bovendien is het middenveld, ook het verzuilde middenveld van weleer, nooit zomaar een doorgeefluik geweest. Het zijn waardengedreven organisaties. Ze organiseren en mobiliseren burgers rond democratische waarden zoals solidariteit, zorg voor zwakkeren inspraak van burgers en ecologische duurzaamheid. Die waarden dienen als onderlegger voor hun streven naar de gewenste politieke en maatschappelijke verandering.

Je hoeft dan ook niet verbaasd te zijn dat de kaders van middenveldorganisaties vaak progressiever zijn dan een deel van hun leden of de bevolking. Organisaties zijn effectiever als hun trekkers de waarden van de organisaties uitstralen en belichamen. In die context is de vraag voor Elchardus welke missie je kan puren uit een electorale boodschap van uitsluiting, stigmatisering en, jawel, racisme. Alle verklaringen verwijzend naar legitieme bekommernissen over sociale onzekerheid ten spijt, was dit de dominante boodschap van deze verkiezingen.

Een analyse die uitsluit

Ten tweede sluit Elchardus met zijn analyse een deel van de bevolking uit. Blijkbaar dient het middenveld enkel om de bekommernissen rond migratie en integratie van (een deel van) de witte bevolking door te geven. Onze samenleving bestaat nochtans voor een vijfde uit burgers met migratie-achtergrond. Zij worden expliciet geviseerd en in hun bestaansrecht geraakt door deze verkiezingsuitslag. Mogen die burgers dan niet de verwachting koesteren dat het middenveld ook hun bekommernissen en dromen reflecteert?

Uit onderzoek van het CSI Flanders consortium blijkt dat ook middenveldorganisaties de diverse samenstelling van de bevolking niet goed weerspiegelen. Maar ze pikken het thema migratie en integratie wel degelijk op. Ze proberen dit, terecht, te doen in lijn met democratische waarden zoals sociale inclusie, participatie en sociaaleconomische emancipatie.

Een middenveld dat insluit

Vrouwenbeweging Femma, de Gezinsbond en het jeugdwerk gaan bijvoorbeeld na hoe ze hun dienstverlening en aanbod beter kunnen aanpassen aan de diversiteit in de samenleving. Vakbonden bekijken hoe ze ook de rechten van arbeidsmigranten kunnen verdedigen. En uiteraard is er ook de anti-racistische beweging die strijdt tegen discriminatie. Er was ook – vooraleer die sector verstaatst en gemuilkorfd werd – een zeer levendige middenveld van lokale integratie-organisaties.

De uitspraken van Elchardus doen het Vlaamse middenveld oneer aan. Zijn analyses zijn doordesemd van een bevreemdende nostalgie naar een homogene, witte samenleving van weinig mondige burgers die geduldig wachten tot politieke elites onderling antwoorden bedisseld hebben op hun bekommernissen. Ze tonen niet de weg naar wat een democratisch middenveld in de 21ste eeuw zou kunnen zijn en worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234