Zaterdag 26/09/2020
Ivo Victoria.Beeld DM

ColumnIvo Victoria


De triomf van Rijneveld doet me denken aan de doorbraak van dEUS

Ivo Victoria is schrijver van Alles is oké. Hij woont en werkt in Amsterdam. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Voor het eerst heeft een Nederlandstalige auteur de International Booker Prize gewonnen. Marieke Lucas Rijneveld en vertaler Michele Hutchinson triomfeerden woensdag met The Discomfort of Evening, de vertaling van Rijnevelds debuut uit 2018. Een internationale carrière lonkt. Ongelofelijk en fantastisch. Of nee, schrap dat ongelofelijk – tijd om af te rekenen met de verwondering die internationale successen van Vlaamse of Nederlandse auteurs lijken te wekken. 

De triomf van Rijneveld doet me denken aan de doorbraak van dEUS, halverwege de jaren 90. In die tijd speelde ik zelf in een popbandje. We werden op de radio gedraaid en toerden in eigen land maar niemand van ons, of van onze collega-muzikanten, dacht aan een internationale doorbraak. De internationale muziekscene was een mysterieus parallel universum; niemand wist hoe je het succesvol kon betreden. De bands niet en de muziekindustrie al helemaal niet. 

Toen kwam dEUS. Niet alleen hun muziek was uniek, maar ook hun houding. Met ongekende brutaliteit versierden ze een grote deal in Engeland; hun management bestond uit slimme jonge knapen die zich niet lieten tegenhouden door ‘wat gebruikelijk was’ of andere smoezen waarachter platenmaatschappijen zich graag verschuilden. Plots zagen wij een Belgische band op MTV en niet veel later verkocht dEUS overal in Europa grote concertzalen uit.

Het zorgde voor een radicale mindshift. Plots besefte iedereen dat er geen zinnige reden te bedenken viel waarom wij minder goed of kansrijk waren dan de internationale concurrentie. Alles werd anders. De deur naar internationale roem stond dankzij dEUS op een kier, en de Belgische muziekwereld beukte haar met volle kracht open. 

Zelfs mijn bandje – dat in België nooit verkoopsuccessen vierde – versierde een Engelse platendeal en bereikte de pagina’s van NME en Melody Maker. De doorbraak van dEUS bracht het besef dat het kon, én de expertise die nodig was om het op lange termijn te blijven doen.

Moge de triomf van Rijneveld en Hutchinson de Nederlandse en Vlaamse letteren hetzelfde besef en dezelfde brutaliteit brengen. Het is nodig. In de twaalf jaar dat ik als auteur met uitgevers samenwerk, heeft er nog nooit iemand mij de werking van de internationale markt kunnen uitleggen. ‘Het is heel lastig.’ ‘Maar zo doen we het altijd.’ En ook de multifunctionele klassieker ‘We doen er echt alles aan’ komt vaak voorbij, maar veel preciezer wordt het nooit.

In de voorbije jaren heeft het Vlaamse en Nederlandse Letterenfonds hard aan de weg getimmerd, met als hoogtepunt het gastlandschap in Frankfurt 2016. Zelf heb ik talloze malen presentaties over mijn romans gehouden voor buitenlandse uitgevers. Soms ontstond er interesse, die even plots verdween. Fragmenten van mijn boeken werden vertaald en op internationale beurzen aangeboden. Hoop en verwachtingen werden gevolgd door ijzingwekkende stiltes. Dat kan natuurlijk aan mijn boeken liggen, maar menig Vlaams of Nederlands auteur zal dit verhaal herkennen. Enkel een bestseller in eigen land komt de grens over. Dat lijkt logisch maar dat hoeft het natuurlijk niet te zijn. 

Wie de internationale literatuur een beetje volgt, weet dat Vlaamse en Nederlandse auteurs in niets onder doen voor hun internationale collega’s, en vaak unieker en eigenzinniger werk maken. Maar de expertise en brutaliteit om structureel successen te boeken, en vooral het geloof dat dit mogelijk is, ontbreken. Netjes worden ‘de wetten van de markt’ gevolgd, dingen gaan nu eenmaal zo, en ja natuurlijk het is ook druk druk druk – echte internationale specialisten, daar heb je er in de Lage Landen slechts enkele van. 

Voor de meeste uitgevers lijkt de internationale markt een hobby die hen een paar keer per jaar naar gezellige beurzen met bijhorende borrels voert.Nu kan je zeggen dat ik dit allemaal schrijf uit frustratie omdat er nog nooit een boek van mij werd vertaald. Dat klopt. Ik geef die frustratie evenwel graag een andere naam: ambitie. Zouden uitgevers ook wat vaker moeten tonen. Ambitie, durf, en lak aan conventies. Met de winst van Rijneveld staat de internationale deur op een kier. Aan de uitgevers om ze eindelijk helemaal open te beuken en ons te bevrijden van de aannames en smoezen waarmee ze zichzelf en hun auteurs altijd susten. Zodat we ooit, wanneer we de zoveelste Booker Prize-winnaar van de Lage Landen vieren, kunnen terugkijken op augustus 2020 en zeggen: toen, met Marieke Lucas Rijneveld en Michele Hutchinson, toen werd alles anders.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234