Maandag 21/10/2019
Paul De Grauwe. Beeld Bob Van Mol

Column

De stap van 'het is allemaal niet zo erg' naar 'de klimaatverandering is fake news' is niet zo groot

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

De heetste zomer in mensenheugenis. Dat is natuurlijk schitterend voor wie zich een reis naar één of ander tropisch strand niet kan veroorloven en zo een strand bij ons kan vinden. Maar het is ook een bron van veel vraagtekens en onrust over de klimaatverandering. 

De onzekerheden over de effecten van de opwarming van de aarde zijn heel groot. De belangrijkste onzekerheid heeft te maken met de vraag of de opwarming van de aarde lineaire en geleidelijke effecten zal hebben, dan wel of die effecten niet-lineair zullen zijn.

In het eerste, lineaire scenario zal de aarde geleidelijk opwarmen. Dat geeft ons tijd om ons aan te passen. We kunnen hogere dijken bouwen, en mensen zullen alle tijd hebben om te verhuizen naar gebieden die door de klimaatverandering aantrekkelijker zijn geworden. In dat scenario van geleidelijkheid kunnen we ook rekenen op technologische vernieuwingen die ons ertoe zullen brengen zuiniger om te springen met energie, vernieuwbare energiebronnen te ontwikkelen en uit te breiden zodat de CO2-uitstoot kan dalen. Kortom, het is een scenario dat ons optimistisch moet stemmen over de toekomst: het zal allemaal niet zo erg zijn.

Het tweede scenario is veel minder optimistisch. Dat is het scenario waarin 'niet-lineariteiten' optreden. Daarmee wordt bedoeld dat de klimaatverandering zelfversterkende processen in het leven kan roepen die tot een versnelling van de opwarming leiden. Die versnelling kan zo abrupt zijn dat ze ons geen tijd zal geven om ons aan te passen. 

De gevolgen zijn niet te overzien: grote delen van de wereld worden onbewoonbaar, massale volksverhuizingen, oorlogen en verwoestingen, een einde aan de beschaving zoals we die vandaag kennen. Een doemscenario. Het probleem is dat de wetenschap vandaag niet met zekerheid kan zeggen op welk scenario we kunnen rekenen. Beide zijn mogelijk. 

Maar wetenschappers vertellen ons ook dat aangezien het tweede scenario zo vreselijk is, het voorzorgsprincipe toegepast moet worden. Dat stelt dat we vandaag moeten handelen ervan uitgaande dat het doemscenario werkelijkheid wordt als we niet handelen. Zelfs al zijn we niet zeker van het doemscenario, en is het best mogelijk 'dat het allemaal niet zo erg zal zijn', toch moeten we alles in het werk stellen om het doemscenario te vermijden. Dat impliceert dus dat we vandaag drastische en dure maatregelen moeten nemen, met het risico dat het misschien niet nodig is.

Sense of urgency

Het is duidelijk dat het beleid in de meeste landen het voorzorgsprincipe niet toepast. Er worden weliswaar maatregelen genomen om alternatieve energiebronnen te ontwikkelen en om CO2-uitstoot te ontmoedigen. Maar die maatregelen slagen er niet in de CO2-uitstoot te verminderen. De 'sense of urgency' is er niet. Het blijkt allemaal onvoldoende te zijn om een mogelijk doemscenario te vermijden. 

Dat heeft veel te maken met een fundamenteel probleem van het voorzorgsprincipe. Het blijkt bijzonder moeilijk te zijn om mensen ervan te overtuigen drastische maatregelen te nemen die een grote impact kunnen hebben op hun materiële welvaart als niet zeker is dat die maatregelen echt nodig zijn. Er zijn immers een hele resem andere urgente problemen die opgelost moeten worden. Er moet geïnvesteerd worden in beter onderwijs, in infrastructuur. Er moeten middelen beschikbaar gemaakt worden in de gezondheidssector. Pensioenen moeten veiliggesteld worden. De veroudering van de bevolking vereist dure maatregelen. Dat zijn allemaal onmiddellijke en
zichtbare noden. Het zijn geen problemen die al dan niet in de toekomst kunnen
optreden.

De onzekerheid over de aard van de toekomstige problemen die gepaard zullen gaan met een verdere opwarming van de aarde speelt in de kaart van de vele drukkingsgroepen die gediend zijn door de status quo: de olielobby, de
automobielindustrie, delen van de landbouwsector, en andere. De stap van 'het is allemaal niet zo erg' naar 'klimaatverandering is fake news' is niet zo groot. 

In de VS zijn die lobby's erin geslaagd grote delen van de bevolking ervan te overtuigen dat er geen klimaatverandering is en zelfs dat verhalen over de opwarming van de aarde deel uitmaken van een complot van een socialistische elite om Amerika te verzwakken.

Dat is allemaal niet echt bemoedigend. Ik wil op deze mooie nazomerse dag besluiten met een optimistische noot. Wat mij opvalt, is dat jonge mensen heel sterk begaan zijn met milieuproblemen. Hopelijk zullen zij, meer dan de oudere generatie, de politiek dwingen om tot de actie over te gaan. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234