Zondag 16/06/2019

Opinie Frank Vandenbroucke

De sociale prioriteit na 26 mei is niet een rondje koopkracht

Vakbondslui komen op de straat op voor een gunstigere pensioenregeling, in Brussel. Beeld Wouter Van Vooren

Frank Vandenbroucke is hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en medeauteur van een boek over de toekomst van de sociale zekerheid van Denktank Minerva

De verkiezingscampagne draait meer en meer om de gunst van de middenklasse. Koopkracht is het lokmiddel dat ingezet wordt, met grootschalige belastingverlagingen en, in bijkomende orde, pensioenverbeteringen. De partijen verschillen over hoe die belastingverlagingen verdeeld en gefinancierd moeten worden, maar de boodschap is steevast: “Meer centen in de portemonnee van veel mensen.” 

Ik kijk ernaar met verbazing, ongerustheid en enige ergernis. Verbazing, met het zicht op de budgettaire put die Michel I nalaat. Ongerustheid, omdat een beleid dat vooral gedreven wordt door “meer koopkracht voor zo veel mogelijk mensen” er nooit in zal slagen om voldoende prioriteit te geven aan de klimaatomslag. Ergernis, omdat zo weinig aandacht gaat naar wat de prioritaire knelpunten zijn in onze sociale zekerheid, terwijl we het zo goed weten.

Armoede bij mensen op actieve leeftijd is ons meest urgente sociale probleem. Dat besluit ik uit een rapport van het Centrum voor Sociologisch Onderzoek voor Denktank Minerva en Millenniumdoelstellingen. Armoedebestrijding betekent niet dat we geen oog hebben voor de precaire positie van mensen in wat men ‘de lage middenklasse’ noemt. Beleid tegen armoede en beleid tegen de bestaansonzekerheid in de middenklasse steunen immers ten dele op dezelfde instrumenten. Denk aan de cruciale rol van het huisvestingsbeleid, zeker in het licht van de ecologische uitdaging. Zowel voor mensen uit de arme groep als voor mensen uit de lage middenklasse is een ander woonbeleid nodig.

Huishoudens helpen

De Koning Boudewijnstichting presenteerde een lijst maatregelen die we moeten nemen als we het ménen met armoedebestrijding (DM 14 /12). In een nieuw Minerva-boek plaats ik ze in een breder perspectief: enerzijds blijft gebrek aan werk een groot probleem, anderzijds moet de huishouddimensie van onze sociale bescherming geherwaardeerd worden. Elk huishouden – of het nu gaat om een alleenstaande gepensioneerde, een koppel met kinderen of een alleenstaande moeder – heeft nood aan betaalbare huisvesting, nutsvoorzieningen en mobiliteit. Bij een ecologische transitie wordt die huishouddimensie nog belangrijker: goed wonen, energie en water, mobiliteit zijn basisbehoeften bij de organisatie van een huishouden.

Frank Vandenbroucke: “Gezien het begrotingstekort en de ecologische uitdaging is een verlaging van de btw op de elektriciteit nochtans een foute prioriteit.” Beeld Tim Dirven

Rekeningrijden en de afschaffing van salariswagens dringen zich op: politieke haalbaarheid vereist compensaties en geleidelijkheid. Maar wie beweert dat niemand dit zal voelen in de portemonnee maakt de omslag onmogelijk. De elektriciteitsfactuur is al fors gestegen. Gezien het begrotingstekort en de ecologische uitdaging is een verlaging van de btw op de elektriciteit nochtans een foute prioriteit. Het geld dat daarvoor nodig is, kan efficiënter gebruikt worden om die huishoudens te helpen die in problemen zitten. Grootschalige isolatieprogramma’s moeten gezinnen met bescheiden inkomens in het bijzonder beschermen. 

De essentie is echter dat belastingen, uitkeringen, kinderbijslag en huisvestingsbeleid zorgen voor een betere algemene verdeling van inkomens en bestedingsmogelijkheden over huishoudens. Daardoor worden de gevolgen van de ecologische transitie op de prijs van goederen en diensten die onontbeerlijk zijn in de organisatie van een huishouden verteerbaar voor iedereen.

Pensioenbonus

Natuurlijk moet er aandacht zijn voor de middenklasse. De middenklasse heeft belang bij een robuust, solidair pensioenstelsel. Hoe kunnen we een ruime vrijheid organiseren met betrekking tot het moment waarop mensen hun pensioen opnemen, en hoe kan dat sporen met een verbetering van de pensioenen? 

Een grote vrijheid in het pensioenstelsel is mogelijk, onder één voorwaarde: een voldoende krachtige beloning voor wie langer doorwerkt. De herinvoering van een fors versterkte pensioenbonus is daarom de eerste prioriteit. Zo’n pensioenbonus dient twee doelstellingen: een verbetering van vele pensioenen, met name van lage pensioenen, en een logische pensioenarchitectuur die veel vrijheid toelaat inzake vervroegd pensioen (zonder dat je een breekpunt moet maken van de verhoging van de pensioenleeftijd tot 67 voor mensen met een korte loopbaan). Andere pensioenmaatregelen kunnen voortbouwen op zo’n bonus.

De cruciale belofte van progressieve partijen voor de middenklasse lijkt me dat inspanningen rechtvaardig verdeeld worden. In de middenklasse zullen velen aangesproken worden om een duit in het zakje te doen voor de ecologische transitie en de begrotingssanering; ze kopen er een betere toekomst voor. Om de middengroep daarvan te overtuigen, moeten we de echt rijke groep stevig aanspreken. En mag het debat niet alleen over koopkracht gaan.

Minister van Pensioenen Daniel Bacquelaine (MR) verlaat het regeringsgebouw in Brussels. Beeld BELGA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden