Dinsdag 22/10/2019
Carl Devos. Beeld rv

Opinie Carl Devos

De slimme Gwendolyn Rutten heeft vele sleutels op zak. Wie weet zelfs die van de Zestien

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

De nieuwe Vlaamse regering leert, niet voor het eerst, dat een electorale nederlaag niet per se leidt tot politiek gewichtsverlies. N-VA, zo groot als CD&V en Open Vld samen, weegt zwaar in Jambon I. Ook dankzij het succes van het Vlaams Belang (VB) kon ze doorduwen wat in Bourgeois I niet lukte. Maar verschillen met het vorig bestuur worden in de eerste levensweek van een regering altijd overroepen. Zeker als verliezende partijen moeten tonen dat ze het signaal van 26 mei begrepen hebben. Als straks het stof neerdaalt blijkt allicht dat er meer continuïteit is dan gedacht.

De accentverschillen in het te uitgebreide en nog steeds soms vage regeerakkoord zijn evenwel onmiskenbaar. Die verbazen niet. Dat een Vlaams-nationalistische, rechts-conservatieve partij via cultuur, onderwijs en sluipwegen aan natievorming wil doen en de Vlaamse software wil herschrijven, is logisch. Opmerkelijker is dat CD&V en Open Vld daarin meegaan met N-VA. Het wordt trouwens dringend tijd dat links ook een houding zoekt ten opzichte van identiteit en natie. En dat CD&V betere redenen vindt om in Jambon I te zitten dan het beschermen van provincies en steden. Van de zogenaamde welzijnsinjectie zal op het terrein immers niet zoveel te merken zijn. Open Vld kan zijn inhoudelijke inbreng, ondanks de belastingverhogende afschaffing van de woonbonus, gemakkelijker in de verf zetten.

Democratische reflex

De symboolwaarde – symbolen zijn belangrijk, zoals kleurkiezende burgemeesters straks merken – is potig. Typisch wanneer een regering de reglementaire of budgettaire instrumenten ontbeert om dieper in te grijpen. Zo betekent de welgekomen nadruk op betere inburgering weinig zonder gepaste federale opvolging. De uitstap uit Unia is niet voor meteen. Als de budgettaire boordtabellen, mét besparingen, klaar zijn zal bijvoorbeeld ook de afbouw van wachtlijsten minder ambitieus klinken. Enzovoort. Jambon I gaf de cijfers niet vrij omdat nog controles nodig waren en vooral omdat ze de communicatie erover – zeker wat besparingen betreft – in eigen beheer wil houden.

Dat deze ploeg ook de immer geconstrueerde signalen van de kiezer meeneemt, is een gezonde democratische reflex. De zweep van het VB is voelbaar, maar de regeringspartijen hielden het beleid binnen de eigen programma’s. Jambon zei in zijn relatief begeesterende regeer- en Septemberverklaring ‘federale stijl’ – die ook in de omgang met de oppositie voelbaar was – dat hij gruwt van élke vorm van racisme en er een erezaak van maakt om met deze regering discriminatie, in welke vorm dan ook, aan te pakken. Een dag later vond hij het, tijdens een provocatie bij een diner van de opiniewebsite Doorbraak, absoluut denkbaar om een akkoord met het VB te sluiten. Dat kon blijkbaar enkel niet omdat vijf zetels ontbraken. Het VB ontkent nochtans de grondwettelijke godsdienstvrijheid, want wil de islam uit de samenleving bannen. Hoe dat allemaal te verzoenen valt, kan Jambon uitleggen op 15 oktober, als hij aan de UGent het openingscollege komt geven. In aangepaste formule wil hij er in overleg gaan met de Vlaming. In elk geval is duidelijk dat De Wever cruciaal blijft als bewaker van de Muur. Jambon I wil de voedingsbodem voor het VB draineren, maar zal jaren de beschuldiging dragen dat ze die partij naloopt, wat na de Marrakech-val van Michel I het VB enkel versterkte. Het is daarom een zegen dat Mister Samenleven, Bart Somers (Open Vld), de toon zal zetten.

Fatsoen

Niet enkel omdat de regeer- ook de Septemberverklaring was, is het ongehoord dat de – minstens ruwe – begrotingstabellen niet met het parlement gedeeld worden. Een kwestie van politiek fatsoen. De scheiding tussen het inhoudelijk project en de begroting is vals: het zijn twee zijden van één verhaal. Zo traag als de regering gevormd werd, zo snel kreeg ze het vertrouwen, na een ronduit schabouwelijk schouwspel. Hopelijk haalt het debat deze week meer niveau. Jambon I heeft de relevantie van Vlaanderen immers verhoogd.

Zodra deze Vlaamse slag geleverd is, keert de aandacht zich weer naar het federale niveau. De koning zal ander volk op pad sturen. Jambon I heeft verschillende effecten op die formatie, maar maakt ze netto allicht moeilijker. In elk geval vergt Jambon I passend federaal beleid: N-VA zal dus minstens moeten proberen ook daar te regeren. Met de incontournabele PS. Laurette Onkelinx, die mee formeert, herhaalde dat de PS onderhandelt in het volle besef dat driekwart van de Franstaligen links stemde. Niet enkel Theo Francken (N-VA), ook strenger asielbeleid ligt er moeilijk. De Wever redde het vel van Beke, dat opent dus een factuur bij CD&V. Open Vld wilde zich minder binden. De slimme Gwendolyn Rutten, niet langer de verzwakte voorzitter, heeft vele sleutels op zak. Wie weet zelfs die van de Zestien. Er is nog geschiedenis te schrijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234