Maandag 27/06/2022

OpinieFilip Reyniers

De rol van Europa op het internationale toneel is nog lang niet uitgespeeld

Franse militairen, als onderdeel van de NAVO, staan paraat op een luchthaven nabij de Roemeense stad Constanta. Beeld AFP
Franse militairen, als onderdeel van de NAVO, staan paraat op een luchthaven nabij de Roemeense stad Constanta.Beeld AFP

Filip Reyniers is directeur van IPIS, een internationaal onderzoekscentrum gevestigd in Antwerpen.

Filip Reyniers

In zijn essay in De Morgen schetst Jonathan Holslag een somber verhaal dat goed bekt: Europa teert op zijn grootse verleden, leeft bij gratie van de Verenigde Staten en werd een speelbal van de grootmachten. De Russische invasie van Oekraïne zou dit bevestigen. ‘We’ waren gemakzuchtig en leefden in ontkenning.

Maar wie is de ‘we’ in dit verhaal? Holslag zelf niet. Ik herken mezelf er evenmin in. Samen met vele anderen ervaar ik onze democratische rechtsstaat en de vrede op ons grondgebied als een kwetsbaar voorrecht. Vele consumenten beseffen dat onze welvaart een schaduwkant heeft. Vredesbewegingen, mensenrechtenorganisaties en ngo’s wijzen al decennialang op de hypocrisie van een beleid dat democratie en mensenrechten promoot, maar tegelijkertijd wapens levert aan dictaturen. Zij pleiten net voor eerlijke handel, antislavernij en ketenzorg. Het zijn daarentegen de ‘realisten’ van de buitenlandpolitiek die in hun mediaoptredens nooit veel aandacht hebben besteed aan de duistere kant van onze welvaart.

In zijn sneer naar de ‘pacifistische Europese middenklasse’ zoekt Holslag steun bij Johan Galtung, de grondlegger van het moderne vredesonderzoek. Galtung zou Holslags pleidooi voor het herstel van onze militaire macht echter met grote stelligheid afwijzen.

De verwaarlozing van onze defensie is onloochenbaar. Ook België moet in staat zijn om bij te dragen aan de internationale vrede en veiligheid, desnoods met hard security, en doet dit in internationaal verband. De Europese Unie formuleerde al eerder ambities om het enorme defensiebudget van de lidstaten (samen vele malen hoger dan dat van Rusland) effectiever in te zetten. Bij gebrek aan urgentie kwam daar nooit veel van terecht. Vandaag blijkt Europa wel degelijk in staat om hoger te schakelen.

Maar hoeveel gemechaniseerde eenheden had de NAVO nodig om Poetins invasie van Oekraïne tegen te houden? Moeten we terug naar een Belgisch leger van tachtigduizend man, met enkele tienduizenden gelegerd aan de Europese buitengrens? Voor Oekraïne zou het geen verschil hebben gemaakt: de ene grootmacht doet zijn zin wanneer de andere grootmacht de derde wereldoorlog of de nucleaire eindhalte wil vermijden.

Zou het herstel van onze militaire macht bijdragen aan het stoppen van uitbuiting, dictatuur en vervuiling? Een nieuwe Koude Oorlog zou eerder leiden tot een pragmatische steun aan autoritaire regimes, in de hoop hun grondstoffen en veiligheidsapparaat in het juiste kamp te houden.

Paradoxaal genoeg wint Poetin ook als het Westen in de komende jaren op grote schaal militariseert; enorme investeringen in Europese legers die nooit tegen hem gebruikt zullen worden, ten koste van de welvaartsstaat, energietransitie en internationale solidariteit.

Hoge prijs

Er is ook goed nieuws: geen enkele grootmacht zet helemaal straffeloos de internationale orde op zijn kop. De Verenigde Staten betalen nog steeds voor hun invasie van Irak, en Rusland moet het nu nog veel harder ontgelden. Ongeacht de militaire afloop is de prijs die Poetin betaalt in binnen- en buitenland hoog. Zal Rusland over tien jaar nog wel een grootmacht zijn?

Van alle grootmachten geniet de Europese Unie wellicht nog het meeste krediet in de mondiale publieke opinie. Van leiders van het middenveld in zuidelijk Afrika hoorde ik dat termen als ‘ketenzorg’ en ‘verantwoordelijke ontginnning van grondstoffen’ in hun ogen gewoon nieuwe termen zijn om Afrika verder leeg te zuigen. Maar tegelijkertijd zien ze ook dat het de westerse landen zijn die mensenrechten en democratie steunen, en niet Rusland en China. Rusland ‘hielp’ de regering van de Centraal-Afrikaanse Republiek om haar diamantsector onder controle te krijgen en komt nu Mali te hulp. Maar de Russische aanpak maakt het land niet populair bij de plaatselijke bevolking. En over de Chinese grondstoffenpolitiek heb ik van mijn contacten in Congo ook niet veel positiefs vernomen.

Intussen leveren westerse overheden en bedrijven inspanningen om hun aanvoerketen te vrijwaren van conflicten en mensenrechtenschendingen, en dit onder druk van ngo’s, toegenomen consumentenbewustzijn en een strenger wetgevend kader. Ook als partner voor internationale samenwerking zit de Europese Unie niet eenzaam in een hoekje te kniezen. Dit alles komt minder aan bod in de media dan de sombere visioenen over onze geopolitieke toekomst.

Het zou ongepast zijn om aan de Baltische staten vandaag te vertellen dat defensie niet belangrijk is. De Europese Unie moet in staat zijn om de vrede en veiligheid van haar lidstaten te garanderen. Maar de wereld bestaat niet uit grootmachten alleen, en op lange termijn zou weleens kunnen blijken dat een Europees buitenlands beleid van soft power voor vele landen aantrekkelijker is dan het wapengekletter van de Verenigde Staten, Rusland en China.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234