Woensdag 08/02/2023

Opinie

De Republikeinen tuimelen dieper in het zwarte gat van de klimaatontkenning en complottheorieën

null Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS

Paul Krugman is columnist van The New YorkTimes. Hij won in 2008 de Nobelprijs economie.

Paul Krugman

Heeft het Parijse klimaatakkoord de beschaving gered? Misschien. Dat klinkt misschien niet erg enthousiast, maar toch is dit het best nieuws sinds tijden. Het akkoord kan natuurlijk altijd het lot delen van het Kyotoprotocol van 1997, dat ook veel beloofde maar uiteindelijk niets heeft opgeleverd. Anderzijds is er intussen veel veranderd in de wereld. Misschien bestaan nu eindelijk de voorwaarden om de klimaatverandering aan te pakken voor het te laat is.

Tot voor kort stonden twee enorme hindernissen elk globaal klimaatakkoord in de weg: het snel groeiende steenkoolverbruik van China en de onverzoenlijke tegenstand van de Republikeinse Partij in de VS. De eerste hindernis leek te voorspellen dat de globale uitstoot van broeikasgassen onverbiddelijk naar het niveau van dat van de rijke landen zou stijgen, de tweede dat het grootste van die rijke landen geen geloofwaardige beloften kon doen en dus geen leidersrol kon spelen.
Allebei die factoren zijn nu veranderd.

Paul Krugman. Beeld Reuters
Paul Krugman.Beeld Reuters

Aan de ene kant is de houding van China gewijzigd - dat kun je zelfs door de smog heen zien. Het land kampt met een enorme luchtvervuiling, die grotendeels door de verbranding van steenkool wordt veroorzaakt. Het is dus echt gemotiveerd om het verbruik van de ergste fossiele brandstoffen terug te schroeven. Bovendien betekent de economische groei van China - het reële inkomen per hoofd van de bevolking is sinds 1997 verviervoudigd - ook een snelle groei van de middenklasse. En die middenklasse wil een betere levenskwaliteit, inclusief lucht die je relatief veilig kunt ademen.

China speelt nu dus een andere rol dan vroeger. Dat merk je ook aan de nieuwe argumenten van sommige rechtse politici in de VS. Vroeger beweerden ze dat het nutteloos zou zijn dat de VS hun uitstoot verlaagden, omdat China gewoon zou doorgaan met vervuilen. Nu zeggen ze dat klimaatmaatregelen in de VS niet nodig zijn, omdat China hoe dan ook minder steenkool zal verbranden.

Smog in China. Beeld AFP
Smog in China.Beeld AFP

Zo komen we bij de VS. De houding van de Republikeinen is niet verbeterd, integendeel: de partij tuimelt dieper en dieper in het zwarte gat van de ontkenning en de antiwetenschappelijke complottheorieën. Maar - en dat is het grote nieuws - dat is minder erg dan we dachten. Het klopt dat Amerika geen grootschalige klimaatactie kan ondernemen zonder nieuwe wetten, en dat die wetten er niet zullen komen zolang de Republikeinen de baas zijn in het Congres. Maar Barack Obama heeft zijn presidentiële bevoegdheid gebruikt om de elektriciteitscentrales strengere uitstootnormen op te leggen - een belangrijk onderdeel van de oplossing die we nodig hebben. Zijn optreden heeft de geloofwaardigheid van de VS in de wereld hersteld, zodat Obama in Parijs een belangrijk rol kon spelen.

Maar wat laat ons toe om te geloven dat het akkoord echt iets zal veranderen? De landen hebben zich wel tot doelstellingen voor de uitstoot verbonden en zullen hun succes of falen om die doelstellingen te bereiken regelmatig evalueren, maar wie zijn belofte niet nakomt, kan alleen een blaam krijgen en geen concrete sancties. Een echte beperking van de uitstoot zou machtige belangengroepen schaden, want ze zou betekenen dat de meeste resterende fossiele brandstoffen in de grond blijven en nooit zullen worden verbrand. Wat kan de sector van de fossiele brandstoffen beletten om genoeg politici te kopen opdat het akkoord een dode letter zou blijven?

Het antwoord zou kunnen zijn dat de nieuwe technologie de spelregels fundamenteel heeft veranderd.

Veel mensen denken nog altijd dat hernieuwbare energie iets voor hippies is, in plaats van een belangrijke factor voor onze toekomst, of slikken de propaganda over linkse complotten. In werkelijkheid is de kostprijs van zonne- en windenergie dramatisch gedaald. Zelfs zonder subsidie kan hernieuwbare energie kan nu bijna met fossiele brandstoffen concurreren. De vooruitgang van de opslag van energie maakt hun vooruitzichten nog beter. Hernieuwbare energie is bovendien een grote werkgever geworden, vandaag veel groter dan de steenkoolindustrie.

Deze energierevolutie heeft twee grote implicaties. Ten eerste zullen ingrijpende beperkingen van de uitstoot veel goedkoper zijn dan zelfs optimisten durfden te hopen. De grimmige waarschuwingen van rechts waren al grotendeels nonsens en zijn dat nu helemaal. Ten tweede zou hernieuwbare energie met een bescheiden stimulans - die het akkoord van Parijs kan geven - snel nieuwe belangengroepen kunnen doen ontstaan die geld verdienen aan de redding van de planeet. Zo zou er een tegengewicht ontstaan voor de pressie van de fossiele sector.

Het kan natuurlijk heel gemakkelijk fout gaan. President Cruz of president Rubio zou het akkoord kunnen kelderen en tegen de tijd dat we een nieuwe kans krijgen om iets aan het klimaat te doen, zou het laat kunnen zijn. Maar dat hoeft niet gebeuren. Ik denk niet dat het naïef is om te denken dat Parijs ons de hoop geeft die we zo erg nodig hebben. Misschien is het einde dan toch niet nabij.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234