Woensdag 16/06/2021
Kopje voor online en editie Mark Elchardus Beeld DM
Kopje voor online en editie Mark ElchardusBeeld DM

OpinieMark Elchardus

De regering zou de coronamaatregelen meteen kunnen versoepelen als ze strikter worden opgevolgd

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel. Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Spontane wilde feestjes op treinen, de happening in Ter Kamerenbos, het zijn bijzondere gebeurtenissen. Sprankels uit prechristelijke tijden, dionysisch, met slierten dolle dansers. Ter Kamerenbos was vrolijk tot het ontaardde. Het is overigens niet echt eerlijk de politie daarop af te sturen. Niemand werd lastiggevallen, repressie helpt niet tegen ontlading en als iets misloopt, krijgt de politie immer de schuld.

De regering zou de coronamaatregelen meteen kunnen versoepelen, mochten zij strikter worden opgevolgd. Met meer burgerzin en verantwoordelijkheidsbesef kregen we het virus sneller klein, zonder de economie evenzeer te treffen. Een meerderheid die zijn best doet volstaat nu eenmaal niet in de strijd tegen een virus. Iedereen moet meedoen om succes te boeken en het gaat om een marathon, niet om een sprint. Een aantal mensen, vooral jonge mensen, blijken daar niet meer toe in staat. Het komt tot uitbarstingen als restricties wat langer dienen volgehouden.

Dat voorspelt weinig goeds voor de grote uitdagingen waar we voor staan, de klimaattransitie bijvoorbeeld. Die zal nogal eens wat beperkingen vergen. Geen wonder dat de klimaatvoorvechters vooral rekenen op maatregelen die geen keuze laten, in ouderwetse donderpreken dreigen met de dood door helse hitte en verder hun hoop op repressie stellen. Naarmate zelfbeperking faalt, wordt de samenleving repressiever. Er zijn weinig sociologische wetmatigheden, maar dat is er eentje. Daarom verscheurt het gebeuren in Ter Kamerenbos ons: we begrijpen het, onze emoties dansen mee, maar vinden tevens dat het niet kan. Hart en verstand botsen.

De dansende jongeren konden rekenen op veel begrip, maar werden ook veroordeeld. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden noemde het een “kaakslag” voor al de mensen die de regels volgen. Maar zij sprak blijkbaar bijbels: “en ik zeg jullie (...) wie je op de rechterwang slaat, ook de linkerwang toe te keren” (Matteüs 5:39). Verder gebeurde er immers niets, terwijl dat kunstenaarscollectief l’Abîme (De afgrond) dat de rel veroorzaakte wel degelijk moet worden aangepakt.

Nepfestival La Boum in het Ter Kamerenbos Beeld Franky Verdickt
Nepfestival La Boum in het Ter KamerenbosBeeld Franky Verdickt

Hun optreden signaleert overigens een belangrijke maatschappelijke ontwikkeling. Via sociale media kan snel groot onheil worden aangericht. Kijk maar eens naar wat Donald Trump – een kunstenaarscollectief op zich – teweegbracht in en rond het Amerikaanse Capitool. Tweets kunnen snel een vernielende samenscholing of paniek veroorzaken. Een van de eerste keren dat ik daarvan hoorde, was in 2017 toen een Britse popzanger (Olly Murs) zijn acht miljoen fans tweette dat er geschoten werd in het grootwarenhuis waar hij winkelde. Hij ontketende daarmee meteen een gevaarlijke stormloop naar de uitgang.

Hetzelfde gebeurde al een paar keer met vermeende terroristische aanvallen. In Amerika lopen mensen geregeld het risico te worden vertrappeld omdat tweets over een schutter paniek veroorzaken in een shoppingmall. Die berichtjes worden niet altijd met kwade bedoelingen verstuurd. Soms ontploft de luchtballon van een kind en denkt iemand dat een schot werd gelost. Voorheen was er tijd om na te gaan of dat inderdaad het geval is. Sociale media lossen die tijd op, laten de knal via tweets exponentieel snel aanwassen tot paniek.

We communiceren nu sneller dan we kunnen denken. Dat vergt enige aanpassing. Het strafrecht dient te voorzien in sancties voor wie moedwillig via sociale media onheil veroorzaakt. Eigenlijk zouden de minister van Binnenlandse Zaken en de burgemeester van Brussel zich burgerlijke partij moeten stellen; het kunstenaarscollectief dat het geweld veroorzaakte laten betalen voor de schade, de kosten van het politieoptreden en de verzorging van de gewonden. Waarom zouden de belastingbetalers daarvoor opdraaien? Als zij niet eens in klinkende munt op hun verantwoordelijkheid worden gewezen, gaan die afgrond-artiesten vast nog eens een bisnummertje proberen.

Ook zonder het virus leven we in een wereld die meer verantwoordelijkheidszin vergt, minder ruimte laat voor onbezonnenheid, nog bitter weinig ruimte laat voor dat heerlijke ongeregeld dat we met jong-zijn associeerden. In een wereld met 8 miljard mensen leef je nu eenmaal niet als in een met 3 miljard, zeker als hij ondertussen ook interdependenter en kwetsbaarder werd en iedereen meer veiligheid wil. No world for young people. Jongeren werd over de laatste halve eeuw verdomd veel ontnomen.

Misschien kunnen brood en spelen voor wat verstrooiing zorgen en kan de minister van Jeugd snel, nog voor het beter weer wordt, een duurzame, veilige vorm van collectieve gekheid bedenken. Laat de jongeren in geen geval minder vrijheid dan gevaccineerde ouderen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234