Donderdag 20/06/2019

Opinie

De rechtsstaat hoeft zichzelf niet te verraden om terroristen hard aan te pakken

Extra leger- en politietroepen in de straten van Brussel. Beeld Bas Bogaerts

Gwendolyn Rutten is voorzitter van Open Vld.

Vrijheid of veiligheid? Het is een valse tegenstelling. De woorden van Benjamin Franklin weerklinken in de beleidslijn die staats-secretaris voor Privacy Tommelein het voorbije jaar heeft uitgezet: wie veiligheid boven vrijheid stelt, verdient geen van beide. De rechtsstaat hoeft zichzelf niet te verraden om terroristen hard aan te pakken. Als we overtuigd zijn dat de waarden die we koesteren de juiste zijn, moeten we er zeker in moeilijke tijden ongegeneerd voor opkomen. Op ónze manier, onder ónze voorwaarden.

Liberalen koesteren als erfgenamen van de verlichting de balans tussen vrijheid en veiligheid. Na 9/11 en de oorlog in Irak was dat evenwicht zoek. De slinger sloeg door naar de verkeerde kant. Na de uitspattingen van de Patriot Act, Guantanamo en een oorlog op basis van drogredenen, keerde onder president Obama het respect voor basisrechten langzaam terug. Wij willen ook vandaag lessen trekken uit dat verleden en vermijden dat we eerst fouten maken, die we nadien moeten rechtzetten. We trappen niet in de val van het valse dilemma.

Dat gezegd zijnde, hoeft niemand te twijfelen aan ons antwoord aan de vijanden van de open samenleving. Wie onze vrijheden niet respecteert, hoort hier niet thuis. Wie ertegen ten strijde trekt, hoeft wat mij betreft zelfs niet meer terug te komen. Wij zijn meer dan ooit bereid om het respect voor onze overtuiging af te dwingen.

Grondrechten zoals de vrijheid van meningsuiting, de gelijkheid tussen man en vrouw of scheiding tussen kerk en staat zijn onder druk komen te staan. Dat is fout. Steeds meer is duidelijk dat onze waarheden níét voor iedereen evident zijn, zoals de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring beweert. We staan daarom vastberaden klaar, zullen geen millimeter plooien voor de chantage en angst waarmee terroristen ons willen vergif-tigen. En we doen dat op onze manier. Rechtschapen in plaats van barbaars. Proportioneel in plaats van totalitair. Tijdelijk en gericht in plaats van absoluut en alomvattend.

Gwendolyn Rutten. Beeld rv

Eerder dit jaar was Canadees hoogleraar en oud-politicus Michael Ignatieff mijn gast in het kader van onze lezingenreeks Café Futur. Hij toonde hoe liberalen strijden tegen terrorisme. Wie zich verwachtte aan het tandeloos gewauwel van een vredesduif was eraan voor de moeite. Het pleidooi van Ignatieff was bijzonder strijdvaardig. We mogen niet tolerant zijn voor de intoleranten. En wie onze manier van leven bedreigt, pakken we zonder excuses keihard aan.

Wie in elke maatregel om terroristen te bestrijden een uitholling ziet van de rechtsstaat, riskeert op die manier ook zelf ten onder te gaan. Terroristen gebruiken andere wapens en houden zich niet aan de spelregels van onze samenleving. Ze missen onze basiswaarden en het respect voor het menselijk leven. Ze haten de vrijheid die wij koesteren en vallen onze open samenleving genadeloos aan. Tijdens de Trojaanse Oorlog verstopten de Grieken zich in een groot houten paard, dat als geschenk door de nietsvermoedende inwoners van Troje werd binnengehaald. Argeloos bewerkstelligden de Trojanen zo hun ondergang. Niets- vermoedend werden ze op eigen terrein verslagen.

Wie te zacht is tegen terreur maakt dezelfde fout als Troje. De verleiding van Paris - what's in a name - leidde in de Ilias nog tot de ondergang. Vandaag weten we beter. Met de lessen uit het verleden op zak kunnen we lik op stuk geven zonder onze eigen overtuiging te verloochenen. Ignatieff gaf ons daarvoor drie richtsnoeren: tijdelijkheid, proportionaliteit en controle - zeg maar ingebouwde checks-and-balances.

Tijdelijkheid houdt in dat harde maatregelen voorzien worden van een vervaldatum en een verplichte evaluatie. Dat vermijdt dat ze later kunnen worden misbruikt in een totaal andere context.

Proportionaliteit betekent dat je niet met een kanon op een mug mag schieten. In de strijd tegen veiligheid kan een gericht gebruik van data ons helpen om gevaren te voorkomen. Maar in een zee van gegevens is het vaak moeilijk zoeken. Wat helpt het om steeds meer hooi op de hoop te gooien als je op zoek bent naar de speld? Doelgericht informatie delen is vaak belangrijker dan steeds meer informatie te verzamelen zonder dat er iets mee gebeurt.

Checks-and-balances, ten slotte, vormen de ultieme toets met de fundamenten van onze democratie. De controletaak van het parlement, van de rechterlijke macht en van burgers zelf is essentieel. Want met concentraties van macht loopt het uiteindelijk altijd fout. Precies daarom betrekken we het parlement in de aanpak tegen terreur.

Het debat over vrijheid en veiligheid is terug van nooit weggeweest. Het vraagt respect voor de kritische geest, zelfs in het heetst van de strijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden