Zondag 19/05/2019

Opinie

De Raad van State heeft onze klimaatwet niet gekelderd maar juist grote onderscheiding gegeven

Hendrik Schoukens Beeld rv

Dr. Hendrik Schoukens (UGent), Prof. Delphine Misonne (USL-B), Prof. Luc Lavrysen (UGent), Prof. Mathias El Berhoumi (USL-B), Prof. Charles-Hubert Born (UCL), Dr. Carole M. Billiet (UGent), Prof. Jan Theunis (UHasselt), Dries Van Eeckhoutte (USL-B). Zij stelden het voorstel tot bijzondere klimaatwet op, die onder meer door Ecolo en Groen werd ingediend.

Met een voorstel tot bijzondere klimaatwet wilden wij de standstill doorbreken en een betere ‘climate governance’ op poten zetten. Want onze uiterste complexe staatsstructuur staat een flux klimaatbeleid in de weg. Dat kon beter. Op dit moment wordt ons voorstel besproken in de Kamer, waar sommige politici aarzelen. 

Men schermt daarbij met het ‘vernietigende’ advies van de Raad van State, dat nochtans het grootste deel van de wet positief adviseerde. Het advies mag niet gebruikt als een handig excuus voor het behoud van een status quo. De politiek heeft nu alle kaarten in handen om België uit te rusten met een moderne en bindende klimaatwet.

Stuurloos

Het Belgische schip schommelt inzake klimaatbeleid op het ritme van de golven en het heeft de terugkerende neiging om in cirkeltjes rond te draaien. Zijn we vergeten hoe lang het duurde om tot een eerste afspraak omtrent de verdeling van de klimaatinspanningen te komen? (6 jaar!) Met het voorstel voor een bijzondere klimaatwet is het mogelijk om het schip een kompas, een koers en een betere aandrijving te geven.

België zou aansluiting vinden bij het langer wordende lijstje van landen die hun klimaatbeleid vastleggen in een aparte wet. Een klimaatwet met een gezamenlijk project voor alle overheden. Het voorstel bevat specifieke doelstellingen voor 2030 en 2050, waarbij klimaatneutraliteit de finale ambitie vormt. Helemaal in lijn met wat het Akkoord van Parijs van ons verwacht. Eigen aan het voorstel is dat aandacht werd geschonken aan sociale rechtvaardigheid. Het zijn niét de armen die het klimaatbeleid moeten betalen, toch?

Onze klimaatwet is géén verholen poging tot herfederalisering van het klimaatbeleid. Dat was net het ingenieuze eraan. We zetten in op betere samenwerking tussen de bestaande overheden, binnen een objectief en transparant doelstellingenkader. Klinkt misschien saai, maar het is wel broodnodig om de klimaattransitie op het juist spoor te krijgen.

Grote onderscheiding

Critici meenden dat het voorstel in zijn geheel ongrondwettig was. Zij dwalen. De Raad van State heeft ondertussen zijn advies gegeven. En dan nog wel bij Algemene Vergadering, wat illustreert dat ook de Raad van State het groot belang van het voorstel onderkent.

De meerderheid van de wetsartikelen doorstond de toets van de Grondwet met glans. Over maar liefst 16 van de 20 artikelen formuleerde de nochtans doorgaans erg kritische Raad van State géén bezwaren van betekenis. Grote onderscheiding zowaar. Enkel de bepalingen omtrent de beginselen en klimaatdoelstellingen liggen problematisch. Dit kan niet zomaar binnen een bijzondere wet worden geregeld. Vrij vertaald: op dit punt gaat de wet misschien wat ver. De Raad van State suggereerde meteen enkele oplossingen.

Eén ervan omvat een beperkte wijziging van artikel 7bis van de Grondwet, dat overheden verplicht hun beleid te richten op duurzame ontwikkelingen én bovendien nu al in herziening is. Een interessante quick win voor het klimaat.

De bijzondere klimaatwet dan nog tijdens deze zittingsperiode van de Kamer worden aangenomen. De sterren staan nog enkele weken erg gunstig voor deze doorbraak.

With teeth

Dat het voorstel momenteel intensief besproken wordt in de Kamer vormt uiteraard een winstpunt. Dat een aantal juridische experts de gelegenheid te baat nemen om te schermen met het risico op bijkomende juridische procedures voor rechtbanken, is evenwel de wereld op zijn kop.

De afkeer van een ‘gouvernement des juges’ wordt te pas en te onpas gebruikt om de wetgever ertoe aan te zetten vooral niets te doen. Ironisch genoeg stellen sommigen dat de wet niet bindend genoeg zou zijn – wat manifest niet klopt. De regeringen kunnen het voorziene energie- en klimaatplan bindend maken. Maar tegelijk willen diezelfde experts vermijden dat de wet in de rechtbank zou worden gebruikt. Begrijpe wie kan. Men wil dus een bindende wet waarvan op voorhand duidelijk is dat ze niet in een rechtbank kan worden gebruikt. Nou moe.

Buiten een weinig geloofwaardig pleidooi voor het herfederaliseren van de bevoegdheid klimaat – politieke science fiction – ligt er overigens géén werkbaar alternatief voor. Ook teruggrijpen naar eerder uitgeprobeerde recepten, zoals doorwrochte samenwerkingsakkoorden, vormt een zwaktebod. Het lijkt wel alsof men niet wil leren uit de fouten uit het verleden. Zou België dan toch voorbestemd zijn als klimaatfossiel door het leven te gaan?

Overigens, door de klimaatwet aan te nemen, zal de kans op nieuwe klimaatzaken allerhande net afnemen. Elementary, my dear Watson. Want door een werkbaar climate governance kader op poten te zetten, komt de overheid tegemoet aan de op haar rustende zorgplicht. Net op die manier handelt ze als een goede huisvader, het begrip dat in zoveel klimaatzaken centraal staat. Als we niet snel ons bestuurlijk en wettelijk kader op orde stellen, zullen de rechters nog meer centraal komen te staan in het klimaatdebat. Of men dat nu graag heeft of niet. Het zou fair zijn als de tegenstanders van de bijzondere klimaatwet dit ook zouden erkennen.

Godot

Is de bijzondere klimaatwet perfect? Neen. But don’t let the perfect be the enemy of the good. De juridische kern van het voorstel blijft overeind. En in een land met een dermate complexe staatstructuur als het onze is het een utopie te denken dat er één oplossing zou bestaan die niet voor kritiek vatbaar zou zijn.

Terwijl de klimaatverandering ook in onze streken langzaam een realiteit wordt, staat de politiek voor de keuze met onze bijzondere klimaatwet: uitstel tot na de verkiezingen of een snelle doorstart richting een performant en gecoördineerd klimaatbeleid in ons land.

Wachten op een perfecte wet is wachten op Godot. Hij zal er nooit zijn. Maar de klimaatverandering die is er ondertussen wel al. En vergt een snel en gedegen antwoord, voorbij de status quo. Eens de wet er is, moeten de doortastende maatregelen volgen.

Het is nu of nooit, beste parlementsleden. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.