Zondag 03/07/2022

OpinieIvan Krastev

De oorlogsdreiging in Oekraïne kan erger zijn dan de oorlog zelf

Oekraïense grenswachten patrouilleren aan de grens met Rusland in de regio Charkov.  Beeld AP
Oekraïense grenswachten patrouilleren aan de grens met Rusland in de regio Charkov.Beeld AP

Ivan Krastev is voorzitter van het Centre for Liberal Strategies in Sofia, verbonden aan het Weense Institut für die Wissenschaften vom Menschen.

Ivan Krastev

Amerika en Europa verschillen van mening over de situatie in Oekraïne. Voor de Verenigde Staten en president Biden is een Russische invasie ‘een reële mogelijkheid’. Voor Europa is ze dat niet. Een Duitse topdiplomaat vat het zo samen: “De Amerikanen denken dat Poetin een regelrechte oorlog plant, de Europeanen denken dat hij bluft.”

Dat is geen wonder. Voor een West-Europees publiek is een regelrechte oorlog immers even onvoorstelbaar als een invasie door buitenaardse wezens. De tientallen jaren vrede in West-Europa en zijn grote afhankelijkheid van olie en gas uit Rusland zetten de politici ertoe aan om te geloven dat agressief Russisch gedrag een list moet zijn.

Maar dat verklaart niet waarom men het nu ook in Oekraïne zo lijkt te zien. Vorige week minimaliseerde Volodimir Zelenski, de Oekraïense president, de situatie en noemde hij ze ‘gevaarlijk maar ambigu’. Dat is een vreemde uitspraak voor de leider van een land dat door 130.000 Russische troepen aan zijn grens bedreigd wordt. Wat gaat erachter schuil?

Tactisch spel

Het antwoord is verrassend en zelfs paradoxaal. De Europeanen en de Oekraïners staan niet sceptisch tegenover de mogelijkheid van een Russische invasie omdat ze Poetin niet gevaarlijk zouden vinden, integendeel. Volgens hen wil het Kremlin geen oorlog maar speelt het een tactisch spel dat het Westen moet destabiliseren. Voor Europa kan de oorlogsdreiging zelfs gevaarlijk zijn dan de oorlog zelf.

Amerika en Europa verschillen niet van mening over Poetins ambities. Het is duidelijk dat hij een symbolische breuk met de jaren 1990 wil, het einde van de orde die na de Koude Oorlog is ontstaan. Hij wenst een nieuwe Europese veiligheidsarchitectuur die de Russische invloedssfeer in Centraal- en Oost-Europa erkent en de universaliteit van de westerse waarden verwerpt. Poetin wil geen herstel van de Sovjet-Unie, maar wel van zijn ideaal van een historisch Rusland.

Ivan Krastev. Beeld Tim Dirven
Ivan Krastev.Beeld Tim Dirven

Washington en de Europese Unie hebben dat begrepen. Ze zijn het erover eens dat Rusland niet zomaar zal inbinden. Maar terwijl de Amerikanen veeleer denken dat Poetin een echte oorlog in Oekraïne nodig heeft om zijn grote ambities te verwezenlijken, menen de Europeanen – en waarschijnlijk ook de Oekraïners – dat een hybride strategie, een combinatie van militaire druk, het gebruik van het energiewapen en cyberaanvallen, hem meer zal opleveren.

Dat is niet onaannemelijk. Een Russische inval in Oekraïne zou op een perverse manier de huidige Europese orde kunnen redden. De NAVO zou onvermijdelijk assertief reageren, met harde sancties en een eendrachtig optreden. Een oorlog kan Poetins tegenstanders verenigen. Terughoudendheid kan het omgekeerde effect hebben: een beleid van maximale druk, zonder zo ver te gaan als een invasie, kan de NAVO verdelen en verlammen.

Duitsland

Om te zien hoe dat werkt, hoeven we maar naar Duitsland te kijken. Voor deze crisis was dat de hechtste bondgenoot van de VS, had het een bijzondere relatie met Moskou en was het de belangrijkste partner van Oost- en Centraal-Europa. Vandaag vraagt men zich in Washington af of het land bereid is om Rusland te confronteren, brokkelt de relatie met Moskou snel af en maken veel Oost-Europeanen zich zorgen over de blijkbare onwil van Duitsland om hen te steunen. Hoe langer Poetin zijn tactiek volhoudt, hoe erger dat zal worden.

Duitsland is niet veranderd. Zijn wereld wel. Vandaag wordt geopolitieke macht niet bepaald door hoeveel economische macht je hebt, maar door hoeveel pijn je kunt verdragen. Je vijand zit niet langer achter een IJzeren Gordijn maar is een handelspartner die jou gas levert en aan wie jij hightech goederen verkoopt. Soft power heeft plaats gemaakt voor veerkracht.

Dat is een probleem voor Europa. Als Poetins succes afhangt van het vermogen van de westerse samenlevingen om lange tijd weerstand te bieden aan de druk van hoge energieprijzen, desinformatie en politieke instabiliteit, ziet het er goed uit voor hem. Vandaag is Europa duidelijk niet klaar voor die uitdagingen. Om dat te veranderen, moet het investeren in militaire capaciteit, de diversificatie van zijn energie en het versterken van de maatschappelijke cohesie.

Een Russische invasie van Oekraïne is niet onafwendbaar en misschien niet eens het waarschijnlijkste scenario. Maar Europa moet zich geen illusies maken, het zal de test moeten doorstaan. “Als je met een beer danst, beslis jij niet wanneer de dans voorbij is”, luidt een Russisch spreekwoord. “De beer doet dat.”

© New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234