Donderdag 02/02/2023

OpinieNicholas Kristof

De ontvoering van duizenden Oekraïense kinderen toont dat dit geen gewoon gewapend conflict is

Viktoria Borysenko (links) en haar schoonzus Nadia Borysenko uit Balakliya stuurden hun kind op zomerkamp. Rusland heeft ze niet teruggebracht. Beeld EMILE DUCKE / NYT
Viktoria Borysenko (links) en haar schoonzus Nadia Borysenko uit Balakliya stuurden hun kind op zomerkamp. Rusland heeft ze niet teruggebracht.Beeld EMILE DUCKE / NYT

Nicholas Kristof is (na een kort intermezzo in de politiek) columnist bij The New York Times.

Nicholas Kristof

De kinderen vertrokken hier, in Balakliya, in augustus naar een gratis zomerkamp van de Russische bezetters. Ze zouden cadeautjes krijgen en vooral veilig zijn voor de onophoudelijke bombardementen.

“Het kamp zou twee of drie weken duren, zeiden ze, en daarna zouden de kinderen terugkomen”, vertelt de 29-jarige Nadia Borysenko. Haar dochter van twaalf, Daria, was een van de 25 kinderen uit dit stadje in het noordoosten van Oekraïne die op een bus naar het zomerkamp stapten.

Maar Rusland heeft ze niet teruggebracht. Daria en de andere kinderen zijn nu aan de andere kant van de grens, in Rusland, en Moskou maakt het heel moeilijk voor de gezinnen om hun kinderen terug te krijgen.

De Oekraïense regering telt 11.461 met naam gekende kinderen die zonder hun familie naar Rusland of door Rusland gecontroleerde gebieden zijn overgebracht. Volgens president Volodymyr Zelensky zijn er nog tienduizenden andere kinderen van wie het lot indirect of minder nauwkeurig gekend is.

De ontvoering van duizenden kinderen is een grimmige herinnering aan het feit dat dit geen gewoon gewapend conflict is. Het gaat hier mogelijk om oorlogsmisdaden. En het moet een waarschuwing zijn voor de Amerikanen en Europeanen die de steun aan Oekraïne niet meer zien zitten. Willen we kinderrovers hun gang laten gaan?

Rusland maakt geen geheim van de overbrenging van Oekraïense kinderen. Het loopt er zelfs mee te koop in zijn televisiepropaganda. Het doet zich voor als de redder van verlaten kinderen, met beelden van Russen die teddyberen uitdelen aan Oekraïense jongetjes en meisjes.

Maria Lvova-Belova, de Russische kinderrechtencommissaris, liet vorige maand trots weten dat ze een Oekraïens jongetje had geadopteerd. Veel van de geroofde kinderen zijn blijkbaar door Russische families geadopteerd.

Dit is geen liefdadigheid. Waarschijnlijk is het genocide. Een internationaal verdrag uit 1948 zegt dat ‘kinderen onder dwang overbrengen’ met de bedoeling een nationaliteit te vernietigen een vorm van genocide is.

Toch is de situatie ook genuanceerd. Ik kon Daria op haar gsm bereiken en ze klonk niet als een traditionele gevangene: ze heeft vrienden, gaat naar school en mag elke avond met haar moeder bellen. Maar ze wil heel graag terug naar huis, naar Oekraïne. “Ik mis mijn thuis altijd”, zegt ze.

De Russische autoriteiten staan toe dat ouders hun kinderen komen halen, maar alleen als ze via Polen en daarna andere landen naar Rusland reizen. Dat betekent dat de ouders paspoorten en andere documenten moeten verzamelen – ook als Russische bommen hun huis en hun bezittingen hebben vernield – en grote uitgaven moeten doen terwijl de oorlog hen heeft verarmd. Sommige ouders zijn erin geslaagd, de meeste niet.

“Natuurlijk is de roof van onze kinderen een oorlogsmisdaad”, zegt Dementiev Mykola, een plaatselijke procureur. “En ze plegen nog eens een misdaad door de terugkeer van de kinderen te bemoeilijken.” Hij legt uit dat het zomerkamp aantrekkelijk was, omdat het de enige manier leek om de kinderen in veiligheid te brengen voor de Russische bombardementen. Maar als de Russen dat willen, voegt hij eraan toe, kunnen ze humanitaire corridors openen om de kinderen te repatriëren.

Een andere moeder in Balakliya, Nadia Borysenko’s schoonzus, Viktoria Borysenko, heeft een zoon van twaalf jaar, Bohdan, die in het kamp is. Ze zegt dat hij aan de telefoon vertelt dat hij en de anderen goed worden behandeld, maar dat ze terug willen. “Ze huilen en ze willen naar huis.”

De beste verklaring die ik kan bedenken, is dat Rusland deze kinderen rooft om ze als rekwisieten in hun televisiepropaganda te gebruiken. En daarna de rekwisieten niet teruggeeft. Veel van de kinderen zijn weggehaald uit instellingen als kindertehuizen, internaten en ziekenhuizen. Aan hun ouders of familie werd niets gevraagd.

Olena Matvienko vertelt me over Illya, haar kleinzoon van tien, en zijn moeder, Natalya. Ze waren samen in de Oekraïense stad Marioepol en werden zwaar gewond door granaatscherven. Illya zag zijn moeder voor zijn ogen sterven. Russische soldaten namen de jongen mee en brachten hem niet naar een plaatselijk ziekenhuis maar naar de Volksrepubliek Donetsk van de door Rusland gesteunde separatisten. De familie had geen idee van wat met moeder en zoon gebeurd was, tot een verwant in Rusland toevallig een reportage op de Russische televisie zag over heldhaftige artsen in Donetsk die Illya’s leven hadden gered.

“Ze hadden hem gekidnapt”, zegt Matvienko. “Hij was onder dwang meegenomen.” Ze zegt dat de Russische autoriteiten documenten hadden opgesteld om Illya in Rusland te laten adopteren. Matvienko is via Polen en Turkije naar Rusland gereisd om haar kleinzoon terug te halen.

“Het was zuiver toeval dat die video op de televisie kwam en dat onze familie hem zag”, zei ze. “Anders was hij een Russische jongen geworden en was hij in een andere familie opgegroeid.”

Kinderen zijn geen oorlogsbuit. Een regering mag geen duizenden kinderen roven. Die elementaire principes illustreren de morele inzet van de oorlog in Oekraïne. Het is belangrijk dat de wereld zich ondubbelzinnig aan de kant van het goede schaart – en Daria naar huis brengt, naar haar moeder.

© The New York Times

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234