Woensdag 12/05/2021

OpinieViona Westra

De onfortuinlijke kanaaldoortocht van de Ever Given is nog niet vergeten

Een man wappert met de Egyptische vlag na het vlot trekken van de Ever Given in het Suez-kanaal. Beeld AFP
Een man wappert met de Egyptische vlag na het vlot trekken van de Ever Given in het Suez-kanaal.Beeld AFP

Viona Westra is oud-journaliste en gewezen docent communicatie aan de Erasmushogeschool Brussel.

Als meisje van vier wist ik al wie Ferdinand de Lesseps was. De naam viel regelmatig in de huiskamer. Mijn vader was kapitein ter lange omvaart op een van die mammoettankers die in Nederland voor Esso van stapel liepen op de scheepswerf van Verolme. We woonden in het begin in het oude witte en mooie zeemanshuis in Rotterdam, waar papa tussen de reizen door zijn examens voor verdere promotie aflegde tot gezagvoerder. Vanuit de tweede verdieping van het enige gebouw dat in Rotterdam na de Tweede Wereldoorlog nog recht stond, keek ik naar de haven en het water.

Ruwe petroleum bunkeren was de boodschap en dat gebeurde soms in Venezuela, soms in Aruba (Nederlandse Antillen) en na de aanleg van het Suez-kanaal in Port Said. De Lesseps was er in samenwerking met het Verenigd Koninkrijk en met akkoord van Egypte en Israël in geslaagd de vergunning te krijgen en in 1859 begon het graafwerk. Tien jaar later was het bijna 200 kilometer lange kanaal klaar en kreeg hij een standbeeld aan de ingang van het kanaal.

Wij kregen telkens alle verhalen te horen over de rijkdom, de beschaving, de schatten van het Midden-Oosten. Maar het was en blijft een onrustige streek met vijandige naties aan beide kanten van de oevers en in 1956 nationaliseerde Egypte het kanaal en De Lesseps werd van zijn sokkel gehaald. Het was politiek een voorbereid plan dat uitmondde in een internationaal conflict. Daarin betrokken Nasser en Ben-Goerion ook de Verenigde Staten en in Europa de Fransen en Engelsen, die het hele project samen met de oliemagnaten hadden ontworpen en gefinancierd. Het kanaal was geblokkeerd en dat verplichtte de schepen om hun verbinding tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee te schrappen en de lange omweg te maken via de Kaap. Dat maakte de reis meteen twee keer zo lang.

Boten steeds groter

Deze crisis duurde niet zo lang. Maar er kwamen later andere. Bovendien blijft een kanaal zijn afmetingen behouden, maar de vaartuigen die er doorheen willen worden elk jaar groter. De diepte blijft 22 meter. Maar zelfs in de jaren 1960 had de grootste tanker van Nederland al een diepgang van 19 meter als het schip geladen was. Dan zat er meer dan 100.000 m3 olie in de tanks. Toen in 1963 zo’n kolos van stapel liep in Rotterdam had hij al een lengte van 260 meter en was 40 meter breed. En prinses Beatrix bleef overgelukkig lachen toen ze de bemanning feliciteerde.

Uiteraard is zo’n tocht door het kanaal geen lachertje. Dat gebeurt in een konvooi van een beperkt aantal schepen, begeleid door de ‘hummeltjes’, de sleepboten.

Vandaag, zowat zestig jaar later, heeft het kanaal er wel een parallel broertje bijgekregen om de terugvaart te vergemakkelijken, maar het ziet steeds grotere varende monsters op zich afkomen. De Ever Given, het containerschip dat in maart zes dagen het Suez-kanaal blokkeerde, is 400 meter lang en weegt 224.000 ton. Hij schuurt zowat over de bodem van het kanaal. Onder welke vlag stoomde hij? Wat is er precies misgelopen? Overgewicht? Een stuurfout op de brug? De elektronica die het liet afweten? Te hoge snelheid? Enkel dat laatste blijkt al bevestigd te zijn. Net alsof je in een zone 30 een spurtje van 60 per uur wilt halen.

Gigantisme

Het probleem is groter dan deze ene onfortuinlijke kanaaldoortocht, waarbij de eigenaar, de verzekeraar en de Suez Canal Authority een miljardenclaim uitvechten. Zoals econoom Geert Noels schreef: het is een probleem van gigantisme. De kapitalistische organisatie van economie en welvaart, de weerslag op leefbaarheid en klimaat, de invloed van wereldwijde publiciteit voor producten die een halve wereld moeten overbruggen voor ze bij de digitale besteller terechtkomen… Dat alles knaagt aan de menselijkheid van de organisatie, aan de waardering voor kleinschaligheid en duurzaamheid.

Deze overproductie, deze verslaving aan constante modernisering, hogere productiesnelheid, snellere leveringen en ook snellere vervanging van wat gisteren nog nieuw was en vandaag al verouderd: het tast de hele denkwereld aan. Niet alleen van de mens als individu, maar ook van diegenen die de politiek en de organisatie van de maatschappij in handen hebben. Het heeft gevolgen voor de woningbouw, de stadsorganisatie, de groene ruimte, het transportwezen, de macht van de industrie die haar eigen wetten krijgt en zelf dicteert wat rechten en plichten zijn. Die dorst naar grootheid en macht confronteert de gewone mens met hoogstnoodzakelijke dienstverlening die moet sneuvelen. Bankfilialen verdwijnen, treinstations staan er leeg bij, postbedeling wordt bijzaak, klantendiensten die problemen moeten opvangen worden onbereikbaar, documenten worden onleesbaar en enkel specialisten kunnen zich erdoor worstelen.

Mijn vader en moeder zijn al een tijd overleden. Soms denk ik: gelukkig moeten ze deze dagelijkse storm niet meer meemaken. Mijn broer en zijn familie zochten de (nog) betrekkelijke rust en vrede op van Costa Rica. Ik heb een tuin, mijn boeken, mijn muziek en mijn pensioentje. Ik geniet nog dagelijks van mijn kot en het laat-mij-gerustgevoel. Ik heb even gedacht dat een flinke coronawind wat kalmte in de wereld zou brengen: de kans om gezonder na te denken en te leven. Ik vrees de dag dat de jacht op meer, beter, hoger, sneller en dommer weer aanvangt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234