Donderdag 23/09/2021

OpinieHenri Heimans

De neutrale zone van de Dienst Vreemdelingenzaken was een fiasco

Overrompeling aan de neutrale zone vorige week in Brussel. Beeld BELGA
Overrompeling aan de neutrale zone vorige week in Brussel.Beeld BELGA

Henri Heimans is gepensioneerd magistraat. Hij kreeg de Prijs voor Mensenrechten 2015.

Men blijft sollen met de sans-papiers. De inrichting van een neutrale zone door staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi was vanaf de eerste dag een aangekondigd fiasco en is nu al meteen definitief gesloten, kondigt hij aan in het interview in De Morgen.

Kennelijk was het enkel de bedoeling om in deze vooruitgeschoven antenne van de Dienst Vreemdelingenzaken de personen zonder verblijfsvergunning in te lichten over de mogelijkheden om asiel aan te vragen of een verblijfsvergunning te krijgen overeenkomstig huidige wetgeving.

De verwarrende crisiscommunicatie en de Babylonische spraakverwarring hebben er natuurlijk voor gezorgd dat bij elke persoon zonder verblijfsvergunning de hoop werd gewekt dat haar/zijn toestand geregulariseerd kon worden. De ene keer rekende men op de niet-gouvernementele organisaties om op het terrein de mensen in te lichten, de andere keer werden diezelfde organisaties afgeschreven als extreem-linkse oproerkraaiers. Volgens de Staatssecretaris zou ook het Vlaams Belang de desinformatie aanwakkeren (interview in DM 27/07).

De staatssecretaris lanceert nu een “informatiecampagne tegen fake news” om tegen te spreken dat er een algemene collectieve regularisatie op komst is. Men rekende nochtans eerst op de medewerking van de vrijwilligersorganisaties om zelf een schifting te maken van wie toegang zou krijgen tot de neutrale zone, namelijk enkel de stakende personen zonder papieren, terwijl zich en masse mensen aandienden die al jaren rustig de bestemming van hun lot afwachten zonder actie te voeren. Kunnen die mensen zich dan niet beroepen op ons democratisch en wettelijk verankerd gelijkheidsbeginsel van gelijke behandeling van soortgelijke gevallen?

Eigenlijk is het de plicht van de overheid om via alle mogelijke creatieve en vindingrijke communicatiemiddelen personen zonder papieren te informeren over de te volgen weg. Laat ons ook niet vergeten dat sommigen onder hen heel traumatische ervaringen achter de rug hebben met de bureaucratie van hun land van herkomst of tijdens hun (vlucht)reis vol gevaren en hindernissen, en intrinsiek wantrouwen hebben in wat overheden hen probeert wijs te maken. Nooit mogen ze het gevoel krijgen dat hun lot afhangt van de willekeurige beoordeling door een ambtenaar, van het al dan niet deskundig advies van de hen aangeboden rechtshulp of van slecht geïnformeerde hulpverleners.

Wat hoe dan ook onaanvaardbaar is, waren de door de verkeerde inschatting uitgelokte lange rijen wachtenden, de ene keer in de blakende zon, de andere in de gietende regen, zonder enig perspectief om ooit aan de beurt te komen, zonder volgnummer, zonder zitplaats. Mensonterend en respectloos was dat. Waarom kunnen geen wachtruimtes ingericht worden met voldoende zitplaatsen, toegang tot sanitair en met op zijn minst drinkwatervoorziening? De gedecentraliseerde vaccinatiecentra van de laatste maanden zijn een prachtvoorbeeld van hoe men grote massa’s mensen op een humane en vriendelijke manier kan bedienen.

De stoere taal dat er geen sprake kan zijn van een collectieve regularisatie komt hoe dan ook in dovemansoren terecht. Niemand, behalve misschien enkele dromers, stelt dat er een collectieve regularisatie moet komen (zie opiniestuk in DM 20/07), zonder afzonderlijk onderzoek naar elk individueel geval. Wel is er een grote nood aan een globale, individuele en snelle aanpak van de problematiek van personen zonder verblijfsvergunning.

Het profiel van die burgers is zeer divers maar velen (percentage onbekend) verblijven hier al jaren, hebben hier schoolgaande kinderen, wonen samen, al dan niet in gezinsverband, en zijn in duistere omstandigheden ingeschakeld in de zwarte economie, in zeer uiteenlopende sectoren als de voedingsindustrie, slachthuizen, sierteelt, bakkerijen, industriële poetsdiensten, bouw, klusjesdiensten, huispersoneel, privé zorgverstrekking enzovoort.

Sommigen zijn dakloos, maar anderen wonen in soms erbarmelijke omstandigheden in vervallen huurpanden. Nog anderen zijn erin geslaagd om zonder verblijfsdocumenten een min of meer stabiel en veilig leven uit te bouwen. Maar voor allen is hun situatie zeer precair en dikwijls mensonwaardig.

Ook ter gelegenheid van eerdere regularisatiecampagnes werd vastgesteld dat de nood aan een bijzondere operatie het gevolg was van het veel te lang aanslepen van asielprocedures en/of het toekennen of weigeren van een legale verblijfsvergunning. Misschien moeten de criteria die leiden tot een legaal verblijf van mensen die al lang op ons grondgebied wonen herzien of vereenvoudigd worden. Zeker moeten de procedures zeer aanzienlijk versneld worden zonder afbreuk te doen aan ieders recht op een eerlijke behandeling van haar/zijn zaak. De DVZ zoekt trouwens 574 medewerkers (zie website), dus waren de aangewende personeelsmiddelen tot op heden kennelijk totaal ontoereikend.

Maar alles start met een duidelijke communicatie. In de beleidsverklaring van de staatssecretaris voor Asiel en Migratie is er sprake van de noodzaak om correcte informatie te verstrekken, maar wie de website van de Dienst Vreemdelingenzaken raadpleegt komt, terecht op een totaal klantonvriendelijke administratieve/juridische site waar zelfs een gespecialiseerde jurist nauwelijks wijs uit geraakt. Wat een immens verschil met de klantvriendelijke site van de Nederlandse Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND van het ministerie van Justitie): met enkele eenvoudige kliksystemen verneemt men hoe men een aanvraag kan indienen en aan welke individuele criteria men moet beantwoorden om een welbepaald statuut te bekomen.

In de beleidsverklaring van de staatssecretaris wordt er met geen woord gesproken over ‘regularisaties’, collectief noch individueel, maar in zijn recent interview in De Morgen is er wel sprake van een vereenvoudiging van de ontvankelijkheidsvoorschriften, specifiek voor de hongerstakers, en van individuele regularisaties, weliswaar voor een beperkte groep.

Wordt het dan geen tijd om zeer duidelijk én eerlijk te communiceren wie desgevallend in aanmerking kan komen voor een tijdelijke of definitieve verblijfsvergunning, na onderzoek van elk individueel geval? Valse hoop aanwakkeren of in stand houden veroorzaakt veel bijkomend leed, maar kan men iemand die hier al jaren verblijft en die actief participeert aan onze samenleving kwalijk nemen dat ze de stille hoop koesteren om volwaardige burger te worden?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234