Dinsdag 18/05/2021

OpinieBart Maddens

De N-VA vraagt een vrij bescheiden communautaire prijs om België uit de politieke impasse te halen

De opgestapte preformateurs Paul Magnette (PS) en Bart De Wever (N-VA).  Beeld EPA
De opgestapte preformateurs Paul Magnette (PS) en Bart De Wever (N-VA).Beeld EPA

Bart Maddens is politicoloog aan de KU Leuven.

De formatiesoap sleept zich eindeloos verder, zomervakantie of niet. De inspiratie van de scenaristen lijkt op. Nu paars-geel alweer is mislukt, duikt paars-groen weer op. Geeuw. En toch, wie aandachtig volgde heeft toch wel iets kunnen opsteken van de voorbije afleveringen.

We hebben om te beginnen geleerd dat de N-VA nog steeds een Vlaams-nationale partij is, die in de eerste plaats streeft naar meer Vlaamse autonomie. Na 2014 was er reden om daaraan te twijfelen. Een partij die obsessief zwijgt over het communautaire kun je moeilijk nog Vlaams-nationaal noemen. De N-VA leek een mainstream centrumrechtse partij te worden, vreesden sommigen en hoopten anderen.

De communautaire stilte was de prijs die de N-VA moest betalen voor de Zweedse ‘droomcoalitie’, gedomineerd door de Vlamingen. Een regering zonder de PS is een staatshervorming op zich, luidde het toen. Nu er toch met de PS moet worden geregeerd, is het logisch dat de N-VA, als Vlaams-nationale partij, de echte staatshervorming op tafel legt.

We hebben de voorbije weken nog iets anders geleerd: de N-VA stelt zich daarbij heel gematigd en pragmatisch op. De Vlaams-nationalisten moeten de eis voor een grote staatshervorming laten varen, zei Karel De Gucht hier maandag. Maar de N-VA heeft dat al lang gedaan. Ze legt er zich bij neer dat een tweederdemeerderheid voor een staatshervorming nu politiek niet haalbaar is.

Al sinds de zomer van vorig jaar zoeken PS en N-VA daarom naar creatieve oplossingen voor een beperkte institutionele hervorming met een gewone meerderheid. Dat is niet zonder risico voor de N-VA. De voorlopige regionalisering van een aantal bevoegdheden is technisch-juridisch een moeilijk verhaal. Dat kan ook gemakkelijk worden teruggedraaid door een volgende regering. Een grote staatshervorming voor na de volgende verkiezingen kan worden voorbereid, maar er is geen enkele garantie dat die er ook komt. De meest harde realisatie zou de feitelijke loskoppeling zijn van de regionale en federale verkiezingen (doordat de regering niet de volledige legislatuur uit zou doen).

Bart Maddens. Beeld BELGAIMAGE
Bart Maddens.Beeld BELGAIMAGE

Al bij al vraagt de N-VA dus een vrij bescheiden communautaire prijs om België uit de politieke impasse te halen. In het verleden zagen de andere partijen er nooit graten in om zo een prijs te betalen, als ze de Vlaams-nationalisten nodig hadden. Maar vandaag botst dat op hevig verzet bij zowel Open Vld als Groen. Zeker, beide partijen zijn altijd al eerder Belgisch-gezind geweest. Alleen was dat communautaire voor hen geen prioriteit. Daarom deden ze nooit moeilijk over meer Vlaamse autonomie, als ze ook met hun eigen dada’s konden scoren. Dat institutionele is allemaal goed en wel, zeiden ze, maar waar zitten de groene accenten in het regeerakkoord, of de liberale ?

Dat lijkt nu fundamenteel veranderd. Zowel groenen als liberalen verzetten zich ten gronde tegen een ‘eenrichtingsstaatshervorming’. Ze kunnen zich niet vinden in een loutere versterking van de Vlaamse autonomie, hoe beperkt ook. Dat ligt in de lijn van hun politieke profilering de jongste jaren. Zowel Groen als Open Vld hebben bij de voorbije verkiezingen veel uitdrukkelijker dan vroeger de Belgische kaart getrokken. Daardoor kunnen ze de communautaire toegevingen aan de N-VA niet zomaar laten passeren, ook niet voor de lieve vrede.

Met andere woorden, het communautaire debat binnen Vlaanderen is vandaag veel meer gepolariseerd. Vroeger stonden de Vlaams-nationalisten tegenover partijen die misschien niet zo Vlaamsgezind waren, maar ook niet echt een prioriteit maakten van hun streven naar een sterk België. Vandaag gaat het veel meer om een tegenstelling tussen Vlaamse en Belgische nationalisten.

Die evolutie belooft weinig goeds voor een nieuwe staatshervorming. Ook na de verkiezingen zal men liberalen of groenen, of allebei, nodig hebben voor een tweederdemeerderheid. Maar als die op hun Belgische strepen blijven staan en een substantiële herfederalisering eisen, dan kunnen N-VA en allicht ook CD&V daar onmogelijk mee instemmen.

Anderzijds heeft de nieuwe situatie ook het voordeel van de duidelijkheid. Laten we hopen dat Groen en Open Vld eindelijk eens zullen uitleggen hoe ze België willen versterken en welke bevoegdheden ze precies willen herfederaliseren. Dan kan er een echt democratisch debat gevoerd worden tussen de Vlaams- en de Belgisch-gezinden, en kunnen de kiezers een keuze maken. Wat mij betreft: hoe sneller, hoe liever.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234