Donderdag 24/10/2019
Hugo Camps. Beeld Bob Van Mol

Tegenwind

De N-VA is niet uit op verzoening en dat heeft Jan Peumans altijd geërgerd

Dissidentie mag ook. Onder die vlag vaart Hugo Camps op donderdag.

Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) verlaat de actieve politiek. Hij werd uitgewuifd door VRT-journaliste Linda De Win, ondervoorzitter Joke Schauvliege en Groen-fractievoorzitter Björn Rzoska. Er vielen mooie woorden uit warme snaren. Peumans was geen slijmbal, hij belichaamde een aseksueel presidentschap, bediende zich niet van loopjongens, was kritisch voor meerderheid en oppositie. Hij presideerde als een knorrige opa, met af en toe een kwinkslag. Soeverein aan regering en andere schaduwmachten. De Limburger was een beetje de Achille Van Acker van deze tijd. “Het is zo omdat ik zeg dat het zo is.”

Anders dan sommige partijgenoten was hij geen populist. Wel had hij geen bezwaar tegen solide belangstelling van de media, die hij fruitig en met bon mots wist te behagen. Er ontstond een uniek tweespan met VRT-journaliste Linda De Win. De fijn geslepen journaliste is een pasionaria van het debat en verbergt in interviews niet het genot van haar bevoorrechte positie die ze zelf heeft afgedwongen. Haar goesting is altijd offensief, quasi bodemloos. Ze huppelt haar gesprekspartners tegemoet, handen als verleidingsinstrument. Linda heeft meer leven in de brouwerij gebracht dan de meeste parlementsleden. Linda en Jan hadden een klein Bassie en Adriaan-gehalte. Ze waren samen een vrolijke toegankelijkheidsfactor voor het Vlaams Parlement. Institutionele emancipatoren, zeg maar.

Hoe zou Vlaanderen er vandaag hebben uitgezien met Jan Peumans als minister-president? Warmer en chaotischer, dat zeker. Met meer debat ook. Casuïstiek als motor van emancipatie. Niet dat Peumans zijn stamboomflamingantisme had afgeschud, maar hij heeft het vermaatschappelijkt. Het is meer dan een ideologie.

Eigenlijk is hij altijd blijven ademen in het zwerk van de Volksunie als sui generis van alle extremisten De mens die baas blijft over de structuren. Flamingantisme meer als solidariteit dan als stoottroep. Hij was een resultaatpoliticus die met zinvolle argumenten voor meer ruimtelijke ordening streed. Jan keek om zich heen als een dromerige wandelaar, niet als een bestormer. Hij had zijn momenten van militantisme, maar het was een secundaire levenshouding, Het discours was minstens even belangrijk als de uitkomst. Aan het culpabiliseren van Wallonië deed hij niet.

Catalaanse kwestie

Even overspeelde hij zijn hand in de Catalaanse kwestie. Het regime in Madrid voelde zich beledigd door zijn steunbetuigingen aan het onafhankelijkheidsstreven van de Catalanen. En dat was het ook, een belediging. Ach, Peumans heeft nooit omgekeken naar krachten die zijn autonoom denken probeerden te counteren. Meer dan andere politici was hij een man van het vrije woord.

Jan Peumans bij zijn afscheid in het Vlaams Parlement. Beeld BELGA

Niet zonder koketterie overigens. De voorzitter mocht graag een dansje wagen in de contramine. Dwarsliggen vond hij altijd het lekkerste. Een lichte vorm van dissidentie was zijn tweede natuur. Hij was kritisch voor een bepaalde hardvochtigheid van de N-VA, kritisch ook voor het populisme van sommige partijgenoten. Ziedend werd hij als er gelachen werd met mensenrechten. Maar tot een open breuk is het niet gekomen, daarvoor was Jan dan weer iets te gouvernementeel. Ik denk dat hij hoort bij het ras der gewetenspolitici, maar met mate. Niet te veel heibel. Hij is zeker een Vlaams-nationalist die de jongeren kan volgen in hun klimaatobsessie. Hij zou er zo zelf tussen kunnen staan.

Jan Peumans is altijd een atypische politicus gebleven, zij het niet wereldvreemd. Dat hij destijds door zijn partij niet gehonoreerd werd met een ministerportefeuille heef hem pijn gedaan. Gekwetste ijdelheid maakte het leven even moeilijk. Maar langzaam is hij gegroeid in zijn rol van Parlementsvoorzitter en niet par personne interposée, op eigen kracht met hier en daar een tackle en een elleboogstootje. De laatste jaren schuwde hij een autoritaire stijl niet. Al bleven zijn machtswoorden omzwachteld met een zekere gemoedelijkheid. Bij Peumans kon je altijd een stukje Limburgse vlaai eten.

Hij verlaat de politieke arena niet zorgeloos. Eerder beklaagde hij zich over de verharding van het politieke debat en de verruwing in menselijke verhoudingen. Ook dat spoort met de traditie van de Volksunie, die anders dan de N-VA de Franse colère had afgezworen als stijl van discussie en debat. De N-VA is niet uit op verzoening en dat heeft Peumans altijd geërgerd. Al maakte hij er ook weer geen punt van voor zijn politieke handelen.

Jan Peumans was als Parlementsvoorzitter meer dan een curiosum. Hij nam de taak van volksvertegenwoordiging zeer serieus, alleen in het bijbehorende machtsspel ging hij soms een weg van hem alleen. Zijn waarschuwing voor verruwing van menselijke verhoudingen in zijn assemblée is acuut. Het is geen testamentair gefrazel van een man met nostalgie. Deze voorzitter wil een Parlement met aanzien achterlaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234