Zondag 28/11/2021
Carl Devos. Beeld Bob Van Mol
Carl Devos.Beeld Bob Van Mol

Column

De N-VA heeft het parlement in zijn hemd gezet. De manier waarop dat gebeurde, mag een dieptepunt genoemd worden

Carl Devos is UGent-politicoloog en De Morgen-columnist. Hij schrijft elke week over de politieke actualiteit.

De voorbije weken was minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) in de F-16-saga op achtervolgen aangewezen. Dat zat N-VA hoog. Zo hoog dat ze beslisten om voortaan de communicatie in handen te nemen, en om daartoe de ontslagnemende minister een bocht te laten maken.

Daardoor lijkt nu dat Vandeput de koelbloedigheid mist die van een defensieminister verwacht wordt. Toen sp.a met de befaamde nota over de levensduurverlenging zwaaide, zag hij een zware inschattingsfout bij Defensie, misschien zelfs manipulatie. Enkele militairen moesten meteen op non-actief. Dat allemaal, blijkt nu, voor een waardeloos document. Dat de goedmenende minister toch danig uit zijn lood sloeg. Zeker gezien de regering, zoals hij herhaaldelijk stelt, toch eerder al besliste om de levensduurverlenging af te voeren.

Omdat onzeker was dat op de commissievoorstelling van deze week de communicatielijn van N-VA zou primeren, koos de partij voor de vlucht vooruit. Ze zette daarvoor het parlement in zijn hemd. De manier waarop dat gebeurde – heel snel samengeroepen en zonder de kans om de audits vooraf te bestuderen –, mag een dieptepunt genoemd worden. Vrijdag 13 april mag de geschiedenis ingaan als een van die dagen waarop de meerderheid van de volksvertegenwoordigers toeliet dat het parlement belachelijk gemaakt werd. Dat ze bij cdH de zaak aangrepen om (via zijn partner) premier Michel te pesten, is werkelijk bodemloos. Dat ze dat nadien als een vergissing probeerden weg te zetten, zit onder het niveau van een kleuterklas.

Als parlementairen hun eigen instelling niet meer ernstig nemen, kunnen ze dat bezwaarlijk van anderen verwachten. De parlementsverkiezingen van volgend jaar lijken daarom deels een klucht. Hun enige nut is de afbakening van de machtsverhoudingen tussen partijen. Wie er met welke ideeën op een van die zitjes terecht komt, evolueert naar de irrelevantie. Het parlement is niet meer de plek waar de politiek zich effectief afspeelt. Het is een plek waar men commentaar geeft bij wat zich elders afspeelt.

Het zal best dat de audits niet zomaar verspreid kunnen worden, maar men had commissieleden de documenten eerst kunnen laten bestuderen, en deze week zoals voorzien de hoorzitting organiseren. Dat paste blijkbaar niet in de communicatiestrategie. Die moet onderlijnen dat er echt niets aan de hand is: Vandeput en Defensie sluiten de rangen. Om de schade te beperken. En de vliegtuigaankoop veilig te stellen.

In deze discussie is meteen ook een element van onze beleidscultuur geofficialiseerd. Al mag de nota van Lockheed Martin inderdaad weinig voorstellen, de onderlinge afspraak van enkele ongeruste topmilitairen om die niet aan de politiek te bezorgen, blijft onveranderlijk erg. Voortaan is dus toegestaan dat de administratie documenten die zij zelf als ‘waardeloos’ bestempelen daarom niet aan de politieke besluitvormers doorspelen. Ook niet in een cruciaal dossier. Als technici vrezen dat politici te dom zijn om met deze informatie om te gaan, zeker in een gevoelig debat, is dat een versterkende omstandigheid voor het achterhouden ervan. De uitgebreide literatuur over groepsdenken en tunnelvisie laten we bij deze achterwege.

Hoewel. Er is blijkbaar toch een ‘licht contact’ geweest tussen het leger en het kabinet Vandeput over de befaamde nota. Een mail of de nota doorsturen kon niet, de kabinetsmedewerker telefonisch waarschuwen, daags voor een parlementaire vraag beantwoord moest worden, kon volgens het leger wel nog. In Terzake stelde Vandeput dat het ‘handiger’ was geweest mocht hij die nota gekregen hebben. Dat understatement kan een politieke voorjaarsklassieker worden. Maar ook de kabinetsmedewerker vond de informatie niet belangrijk genoeg. Dat blijkt nu geen fout, als hij de nota maar waardeloos genoeg vindt. Zonder fout is er ook geen verantwoordelijkheid te nemen.

De ministeriële verantwoordelijkheid kent gradaties: van ruim (ook verantwoordelijk voor de administratie), over verantwoordelijk voor het kabinet, tot eng (enkel verantwoordelijk voor een persoonlijke fout). Die laatste maakte de minister niet, zijn kabinet had enkel een ‘licht contact’. Er is dus inderdaad werk aan ‘het beheer van de communicatiestromen’, zoals in een audit klinkt. Al is ook een audit van de audit aangewezen: de interne legeraudit roept immers vragen op. Blijkbaar was een van de auditeurs zelf nogal betrokken in de hele interne discussie.

Deze week volgt het tweede deel van de parlementaire voorstelling, maar de toon is gezet. Er zijn geen fouten gemaakt, er moeten nieuwe vliegtuigen aangekocht worden. Wat er ook beslist wordt, het leger zal sowieso niet langer dan 8.000 vlieguren met de F-16 vliegen, lieten ze vorige week verstaan. Het is maar dat u het weet.

Ondertussen loopt de voorbeeldige aanbestedings- en evaluatieprocedure verder. Als de F-35 daar als beste keuze uit zou komen, vormt de politieke heisa over die befaamde nota niet eens het grootste probleem. Vanuit het buitenland komen zoveel onheilspellende berichten over de immer haperende en steeds duurdere F-35, dat een aankoop moeilijk te rechtvaardigen lijkt. Hoewel. In België kan je dat nog voorstellen als groeipijnen of een beetje ontwikkelingsproblemen, die wel opgelost raken voor wij er mee vliegen. Hier krijg je dat via een hoorzitting of twee wel verkocht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234