Dinsdag 21/05/2019

Passie van Devos

De N-VA heeft één vaardigheid op de anderen voor: zich aan wijzigende omstandigheden aanpassen

Carl Devos Beeld Bob Van Mol

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Dat het lokale verkiezingen waren: dit moet zowat de voornaamste conclusie van 14 oktober zijn. En die blijven moeilijk te lezen. Omdat het partijaanbod en de setting in die 300 kieskringen erg verschilt, omdat de uitkomst per partij ook verschillende kanten opgaat. Het levert een gemengd beeld op, waardoor iedereen winnaar kan zijn. Er zijn namelijk altijd ergens steden te vinden waaraan die overwinning kan worden opgehangen. 

Die nadrukkelijke neiging om verkiezingen te winnen is er altijd, maar zeker nu er over zeven maanden nieuwe verkiezingen te wachten staan. Kiezers houden meer van winnaars dan van verliezers, dus kan je maar beter aldus aan de startlijn verschijnen. De strategische verklaringen zondag werden veelal meer gedreven door toekomstige coalitievorming en de campagne voor de samenvallende verkiezingen van volgend jaar, dan door een nuchtere analyse van de lokale en provinciale kiescijfers. Ze vormen de naad tussen de aan elkaar genaaide verkiezingen van 2018 en 2019.

Die berekening is verre van de belangrijkste betekenis van 14 oktober. Die zit hem in de richting waarin kiezers hun stad of gemeente sturen, al is ook dat een kwestie van interpretatie die tijdens de formaties zijn beslag zal krijgen.

Tendensen

Wat leerde 14 oktober ons? Dat sterke bestuurders gewaardeerd worden. Soms kregen ook puntige uitdagers succes, in veel gevallen zonder de koppositie over te nemen. Krachtige figuren doen het goed. Tot welke partij ze ook behoren. En voorts dat voor veel partijen, die lokaal minder belangrijk zijn, de score diffuus, gemengd is. Onzuiver voor wie het in één oogopslag wil vatten. Er zijn natuurlijk tendensen te onttrekken aan die complexe werkelijkheid, maar dan eerder als platte gemiddelden dan als krachtige bewegingen. Het resultaat is dat de verhoudingen meer uitgevlakt werden, dat de versnippering toeneemt. Soms werd groot groter, maar even vaak of meer kalfde de voorsprong wat af.

Veel verwachtingen die voor 14 oktober leefden, zijn uitgekomen, weze het minder uitgesproken dan gedacht. Zo wint Groen overduidelijk, zonder discussie. Maar de pogingen om per se een groene zondag uit te roepen, worden stilaan zielig. Daarvoor is een overrompeling nodig. En toch minstens een paar gemeenten waarin je de grootste wordt. Gent vat het zeer goed samen: rood-groen werd groen-rood, maar het kartel raakte in de hoek. Idem in Antwerpen: een forse toename, maar het doel – een groene burgemeester – kwam zelfs niet in beeld, wegens geen enkele coalitie mogelijk zonder N-VA. Voor Groen zat er meer in, zelfs al bewijst de meerderheid in het kartel van Bart Somers (Open Vld) hoe goed het ging.

Van Besien (Groen) liet zich in Antwerpen naar de zijlijn duwen, terwijl De Wever (N-VA) een stabielere coalitie met Groen niet uitsluit. Als Groen daar De Wever ooit voor zal bekritiseren, hoeft hij enkel naar hun onwil te verwijzen om compromissen te sluiten. En passant kan De Wever aantonen dat ook na 26 mei 2019 er andere dan Zweedse mogelijkheden zijn. Als N-VA één vaardigheid op alle anderen voor heeft, dan is het wel de capaciteit om zich aan wijzigende omstandigheden aan te passen.

Hoewel vrij onzichtbaar op de nationale foto van de lokale campagnes, is Open Vld mentaal, los van de cijfers, een duidelijkere winnaar. Zelfs als Gent en Oostende uiteindelijk geen liberale burgemeester krijgen, want dat zat er immers zeer in. Ook het VB mag zich winnaar noemen, al is het beeld eerder regionaal gebonden en vooral omdat de partij uit het diepe dal van 2012 kruipt. Het VB, dat zijn thema’s centraal gezet zag worden, staat er weer. Dat belooft voor volgend jaar.

Bij sp.a overheerst het verlies. Er zijn lichtpunten in onder andere Vilvoorde en Leuven, maar als na Brugge ook Gent en Oostende verloren gaan, is de eindbalans vrij negatief. Dit onderlijnt nog maar eens het existentieel probleem van sp.a, dat over zeven maanden niet opgelost raakt. Het leiderschap op links is alvast mentaal naar Groen verschoven, 
dat met sterke Watteeuw in Gent eindelijk naar de sjerp dingt. In Wallonië zakte de PS ook, na alle schandalen, naar een dieptepunt, maar bleven de socialisten wel de grootste. De PS breekt niet, ondanks de groei van PTB. De voet tussen de deur van Ecolo maakt dan nog meer indruk.

CD&V conserveerde haar posities. Opdracht volbracht. Er was goed nieuws, er was slecht nieuws, er was oud nieuws (zoals de mislukking in de grootste steden). N-VA is er niet in geslaagd de wortels van CD&V door te knippen. Maar voor CD&V is het ook niet meer dan dat. Aanval afgeweerd. Die zet van N-VA is mislukt. En dat overkomt de partij zelden.

N-VA heeft meer dan genoeg redenen om zich een winnaar te wanen. Zeker in het Antwerpse. Het is een overwinning zonder glans, ondanks de forse prestaties in vele steden. Ze scoort er als beleidspartij. Maar de overwinning zit ongemakkelijk. Wie haar provinciale uitslagen extrapoleert naar Vlaamse of federale verkiezingen, een te relativeren techniek, kan niet anders dan het zwaar zetelverlies voor N-VA vaststellen. Op veel plaatsen is er ontgoocheling.

Kentering of hapering? 

Het was zondag al geleden van de verkiezingen van 1999 dat er nog eens vier jaar tussen de vorige verkiezingen (2014) lagen. De laatste opmeting van politieke krachtsverhoudingen ligt dus al enige tijd achter ons.

Als er van deze verkiezingen iets blijft plakken, dan wellicht dat ze aantoonden dat N-VA niet per definitie verkiezingen overtuigend wint. Misschien schrijven we hier op 27 mei 2019 dat al op 14 oktober 2018 duidelijk werd dat de grenzen van de groei bereikt zijn, dat de lucht ijl geworden is. Het plan van De Wever – in drie lokale rondes de grootste lokale partij worden – loopt niet volgens schema. N-VA verloor maar één verkiezing, die van 2003. Daarna was er enkel winst. Zo ook zondag. Maar nooit eerder moest de partij creatief zijn om dat in de verf te zetten. De ‘werkelijkheid’ waarop de partij zich immer beroept bleek deze keer wat minder mee te willen. Over zeven maanden weten we of dit een kentering dan wel een hapering was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.