Donderdag 08/12/2022

opinie

De mens wikt, maar de skybox beschikt

Verwijzend naar de macht van de mensen in
voetballoges waarschuwt politiek filosoof Michael Sandel voor de skybox-ification van onze samenleving. Beeld rv
Verwijzend naar de macht van de mensen invoetballoges waarschuwt politiek filosoof Michael Sandel voor de skybox-ification van onze samenleving.Beeld rv

Patrick Loobuyck is hoogleraar levensbeschouwing (UAntwerpen) en gastprofessor politieke filosofie (UGent).

Patrick Loobuyck

De politieke invloed van de grote vermogens in België is groot, schreef Paul De Grauwe deze week in zijn column (DM 18/10). Dat betekent dat niet alleen de economische ongelijkheid te groot is maar ook de sociale, democratische ongelijkheid - en dat is een pak erger.

Het debat over rechtvaardige belastingen is interessant, niet alleen voor politiek filosofen. Natuurlijk bepleit niemand onrechtvaardige belastingen, maar rechtvaardigheid betekent duidelijk niet voor iedereen hetzelfde. Wie sterk aan eigendomsrechten vasthoudt, vindt misschien wel elke vorm van belasting onrechtvaardig. Diefstal door de staat! Anderen vinden belastingen pas rechtvaardig als ze de zwaksten ten goede komen of als ze bijdragen aan het verminderen van armoede. Nog anderen benadrukken dat rechtvaardigheid impliceert dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Belastingen moeten volgens hen dan nog progressiever gemaakt worden door de belastingspercentages nog sterker dan nu al het geval is te laten stijgen per inkomensschijf. En alsof het nog niet ingewikkeld genoeg is, bestaat er ook nog eens discussie over hoe bepaalde doelstellingen in de praktijk het best bereikt kunnen worden. Zullen we de armoede verminderen door de onderkant van de arbeidsmarkt verder te flexibiliseren om jobs te creëren voor laaggeschoolden, zoals UA-collega Ive Marx en de huidige regering dat verdedigen? Of is armoede beter en efficiënter terug te dringen door bijvoorbeeld meer te herverdelen via kinderbijslag en/of het behoud van de bestaande minimumlonen?

Patrick Loobuyck. Beeld Wouter Van Vooren
Patrick Loobuyck.Beeld Wouter Van Vooren

Kapitaalkrachtigen tellen meer mee

Toch is het mogelijk om over bepaalde basisuitgangspunten vrij grote consensus te krijgen. Zo valt het vanuit het perspectief van de gelijkheid en rechtvaardigheid moeilijk te verantwoorden dat bepaalde inkomsten wel en andere niet worden belast. Er is geen fair argument om bepaalde inkomsten uit kapitaal van belastingen vrij te stellen of fiscaal substantieel anders te behandelen dan de inkomsten uit arbeid. Hier ligt de aantrekkingskracht van het dual income tax-systeem zoals onder meer UGent econoom Gert Peersman dat verdedigt. Het systeem is "eenvoudig, duidelijk, rechtvaardig en onafwendbaar op termijn" zo tweette ook minister Kris Peeters (CD&V) het vorig jaar nog. Arbeid en vermogen worden apart belast, maar zoals nu al alle inkomsten uit arbeid samen worden belast, vereist de dual income tax dat ook alle inkomsten uit vermogen samen worden belast. Het politiek debat beslist hoe progressief en proportioneel die belastingen moeten zijn, maar het uitgangspunt is alvast redelijk, fair en rechtvaardig. Er zijn geen inkomsten meer die niet belast worden, niemand ontspringt (gedeeltelijk) de dans en iedereen draagt als gelijke bij. Bovendien is dat systeem transparanter en efficiënter dan de compromissen inzake meerwaardebelasting die nu "bestudeerd zullen worden".

Het is ergerlijk dat dit redelijk en breed gedragen idee van een dual income tax-politiek onbespreekbaar blijkt. Het voedt de perceptie dat de kapitaalkrachtigen meer meetellen dan anderen. Of zoals Paul De Grauwe het gisteren schreef: "Ik kan alleen maar besluiten dat de politieke invloed van de grote vermogens in België groot is." Dit is overigens ook al het beeld dat bij heel wat mensen is blijven hangen na de Gentse Optima-affaire. Politieke beslissingen worden niet democratisch en transparant genomen, maar bij wijze van spreken op de jachts van de rijken der aarde...

Verwijzend naar de macht van de mensen in voetballoges waarschuwt Michael Sandel, politiek filosoof aan Harvard, al enkele jaren voor de skyboxification van onze samenleving. Zij met de grote vermogens doen boven de hoofden van de mensen op een niet democratisch te verantwoorden manier aan politiek. Hun gekonkel en gelobby staan democratische processen in de weg. Zo resulteert economische ongelijkheid in sociale en democratische ongelijkheid, en dat is veel erger.

We kunnen discussiëren of de economische ongelijkheid verantwoord of fair is, maar zodra die ongelijkheid ook uitmondt in sociale en democratische ongelijkheid moeten we echt alarm slaan. Ongelijkheid gaat niet alleen over verdeling van middelen, maar ook over menselijke relaties. We moeten daarom misschien niet in de eerste plaats rijkdom bestrijden, wel moeten we erop toezien dat de sociale en maatschappelijke gevolgen van rijkdom en economische ongelijkheid minimaal blijven. Vanuit democratisch oogpunt is het hoogst ongezond als een rijke elite de politiek onder druk kan zetten en allerlei privileges kan afdwingen. Het verziekt de verhouding tussen burgers en het vermindert het vertrouwen in de democratische politiek. Nu wordt vaak gefocust op de vraag of de rijkdom van een bepaalde groep wel verdiend is. Nog belangrijker echter is de vraag in hoeverre de materiële ongelijkheid het samenleven op voet van gelijkheid niet ondermijnt.

Want als de sociale en democratische gelijkheid echt onder druk staan, staat het samenleven zelf onder druk.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234