Dinsdag 04/10/2022
null Beeld DM
Beeld DM

ColumnMark Elchardus

De meest waarschijnlijke bron van verandering is de stijgende woede van de mensen wier koopkracht slinkt

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Mark Elchardus

In crisissituaties worden we bijziend. Het onmiddellijke gevaar tekent zich dan scherp af, terwijl de langetermijnconsequenties van ons handelen wazig worden. Het is waarschijnlijk dat als historici later terugblikken op deze pandemie, zij zich zullen verbazen over de mate waarin en de vanzelfsprekendheid waarmee haast alle landen het maatschappelijk leven lamlegden. Zij zullen dan ook het prijskaartje voor ogen hebben. De astronomische sommen – tientallen biljoenen – die overheden leenden om het moratorium op samenleven te bekostigen en de economie weer aan te zwengelen.

Kwistig lenen wordt verantwoord door de lage, negatieve rente. Het kost niets. Over schulden hoeven we ons geen zorgen te maken, horen we nu steeds meer. Ooit eindigt dat in een pijnlijk ontwaken. Schulden moeten immers afgelost worden, en het geld dat de overheid uitgeeft, komt uiteindelijk uit de zak van de belastingbetaler. We vertellen onszelf graag dat het om investeringen gaat, maar is dat zo? Het geld komt immers terecht in economieën die niet op volle kracht kunnen draaien. Dat maakt het waarschijnlijk dat kapitaalbezitters en aandeelhouders, eerder dan ondernemers en werknemers er de vruchten van plukken.

Het was opmerkelijk dat midden in de tweede coronagolf, nu iets meer dan een jaar geleden, de Dow Jones een nieuwe recordhoogte bereikte. Sindsdien klommen verscheidene beursindexen naar ongekende hoogtes. Blijkbaar is er voor de beurs geen beter medicijn dan een deels verlamde samenleving en een kwakkelende economie.

In de campagne voor het Franse presidentschap die zich momenteel op gang trekt, werd verduidelijkt hoe dat kan. Dankzij die campagne was er aandacht voor de vaststelling dat van de overheidssteun die de 120 belangrijkste beursgenoteerde Franse bedrijven in 2021 kregen om de coronacrisis het hoofd te bieden, zij nagenoeg meteen 52 miljard dividenden uitkeerden aan hun aandeelhouders. Dat geld vloeide rechtstreeks van de portemonnee van de belastingbetaler naar de bankrekening van de aandeelhouder.

De extreemlinkse Luc Mélenchon van La France Insoumise liet weten dat hij met al die centen minstens 1 miljoen mensen met een degelijk maandloon gedurende één jaar kan tewerkstellen. Dat maakt indruk in een land met hoge werkloosheid en dalende koopkracht. Een goed middel om overheidssteun te vertalen in economische vooruitgang is het wel niet. Dat doet echter geen afbreuk aan het belang van een publiek debat over de wijze waarop de economie wordt gestimuleerd. Dankzij de Franse kiescampagne kwam dat er even.

Ik leefde met de indruk dat de economische steun in Europa en in ons land eerlijk wordt aangepakt, maar zou nu toch graag van onze economen en media eens horen wat er precies gebeurt met het geld dat wij zo roekeloos lenen om de economie te stimuleren. Hoe worden de baten daarvan verdeeld tussen kapitaalhouders, ondernemers en werkende mensen. Hoeveel wordt geïnvesteerd in slagvaardiger bedrijven, hoeveel gaat naar lui verdiend geld voor wie er al behoorlijk wat heeft?

Tijdens de eerste coronagolf werd druk gespeculeerd over hoe deze crisis de wereld zou veranderen, rustiger zou maken, groener, stiller: de lockdown als voorafspiegeling van de groene utopie. Daar blijft weinig van over.

Vraag is nu veeleer of we nog wel iets van deze crisis kunnen leren. Bijvoorbeeld, hoe overheidssteun – ons geld – vertalen in betere kansen voor ondernemers, meer koopkracht voor werkende mensen en dus meer mogelijkheden om onze toekomst te kiezen? De overbetaalde bedrijfsleiders, de grote kapitaalbezitters en de experts die voor hen werken, zijn geen voorstander van een hervorming van de financiële markt of van strakkere criteria om te waken over het gebruik van overheidsinvesteringen. Van die kant valt niets te verwachten, behalve meer van hetzelfde.

In feite is onze hoop gevestigd op de mensen die willen winkelen, gezellig iets eten en drinken, een eindejaar-revue meepikken. De meest waarschijnlijke bron van verandering is de stijgende koleire van de mensen wier koopkracht slinkt, energiefactuur stijgt en spaargeld smelt. Mesnen wier eigenheid wordt gekwetst, en die het gevoel hebben dat niemand naar hen luistert.

In het jaar dat komt, horen we nog wel van hen. Dat zal niet altijd even gezellig zijn. De hoop die zij vertegenwoordigen is kostbaar, maar explosief. We kunnen ons voor het nieuwe jaar daarom niets beters wensen dan een politieke partij die dat ongenoegen positief weet te richten, het vertaalt in greep op het leven, in een beleid dat werk beloont, ondernemen bevordert, spaarders beschermt, koopkracht laat stijgen, eigenheid respecteert en de mensen en hun vertegenwoordigers weer stem geeft. Is dat te veel gevraagd?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234