Zaterdag 19/10/2019

Opinie

De maatschappij is geen spel met twee ploegen, maar interactie tussen meerdere groepen

Beeld Kristien Buyse

Paul Demets is dichter en poëzie-recensent voor De Morgen. Hij schreef een gedicht om te pleiten voor een andere maatschappij, een waar ruimte is voor 'nomadisch denken'.

In het boek 'La langue verte et la cuite' (1968) van de Deense schilder Asger Jorn vinden we een foto van een meisje dat haar tong uitsteekt en een steen vasthoudt tijdens het studentenprotest in Parijs. Haar tong is rood gekleurd, net als die van Albert Einstein op een andere foto. Het werden op korte tijd iconische beelden. Het was Asger Jorns parodie op de opvattingen van cultureel antropoloog Claude Lévi-Strauss, die vond dat collectieve zienswijzen van een cultuur uit tegenstellingen ontstaan. Jorn spotte met die logica van tegenstellingen.

Hij plaatste daar de 'triolectiek' tegenover. De wereld bestond voor hem niet uit de oppositie tussen arbeid en kapitaal, die overwonnen moest worden tot de heilstaat bereikt was. Hij vond het triolectisch voetbal uit: in plaats van twee, stonden er drie ploegen op het veld. We kunnen dat een leuk spelletje vinden, maar het gaat toch om meer dan dat.

De huidige dialectiek tussen werkgevers en werknemers, tussen recht op werken en recht op staken, tussen vaste benoemingen en flexibele, tijdelijke contracten, tussen economie en ecologie is een weinig aantrekkelijk spektakel geworden. Men lijkt vergeten dat onze maatschappij geen zaak tussen twee ploegen is, maar dat het om de interactie tussen meerdere groepen van verschillende individuen gaat.

Welles-nietesspelletjes vermijden

In deze tijd van hevige polemisering wil ik daarom voor een nieuwe triolectiek pleiten. Denk niet meer in termen van twee, maar minstens van drie, om al te simpele welles-nietesspelletjes te vermijden. Want zowel de huidige regeringspartijen als de vakbonden lijken namelijk moeilijk om te kunnen met de onzekerheid van de huidige economische situatie. Ze willen duidelijke politieke krijtlijnen trekken, maar ze slagen er niet in. Ze houden volgens mij nog te veel vast aan wat de Franse filosoof Gilles Deleuze 'sedentair denken' noemde. Men wil zicht blijven houden op het geheel - waar komen we vandaan, waar willen we met onze samenleving naartoe -, men denkt hiërarchisch en men hunkert naar oorsprong en onveranderlijkheid.

Zowel de huidige regeringspartijen als de vakbonden zullen moeten vaststellen dat we een andere maatschappij willen: een waar plaats is voor 'nomadisch denken', zoals Deleuze het omschreef. Nomadische subjecten willen zich niet laten dirigeren door wetten en instituties, want ze leven het liefst in de periferie van een territoriaal en administratief apparaat. In die periferie horen tegenstellingen niet thuis, maar is er alle ruimte voor speelse 'triolectiek'. Daar wil ik met dit gedicht voor pleiten. Want anders dreigen we allemaal in een dode hoek te belanden.

Hij brengt dit gedicht in het literaire programma 'Aanbevelingen voor een nog beter leven' van Behoud de Begeerte (met o.a. Walter van den Broeck, Nic Balthazar en Kris van Steenberge), donderdag om 20 uur in de Permeke-bibliotheek in Antwerpen.

Dode hoek

Meneer Schwarzkopf, ligt uw haar goed?
Lopen uw nagels uit op witte maantjes?
Niets mis mee, nee. Maar het is de aanname
van uw slaap op rozen en het gemak
waarmee u vrienden maakt, tot ze zoek
zijn geraakt. Als restafval. Mocht u nu
eens het plein op durven. Schrijft u rechts?
Lege handen kunnen niets vasthouden
dan kou. Begrijpt u dan de steen? Hij groeit
groter dan de worp als hij een hoofd
raakt. Hij draait witter weg dan een oog.
De pikorde probeert de wolken voor te blijven.
De steen rolt de straat op. Hij dreigt zoek
te raken. Het is kwestie van niet de verkeerde
kant op te kijken. We zitten in een dode hoek.
We hebben bijna met elkaar te maken.

Paul Demets

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234