Dinsdag 14/07/2020

OpinieYousra Benfquih

De knie van institutioneel racisme: ook in Vlaanderen

Een demonstrant tijdens een manifestatie tegen racisme en politiegeweld in Rotterdam. Aanleiding is de dood van George Floyd in de Amerikaanse stad Minneapolis.Beeld ANP

Yousra Benfquih is doctoraal onderzoeker, columnist en dichter.

“I can’t breathe.” Het zouden de woorden kunnen zijn van iemand van wie de longen zijn aangetast door Covid-19. Maar het waren de woorden van George Floyd, een zwarte man, in wiens nek een witte politieman zijn knie plant. “Please, I can’t breathe.” Acht minuten lang. “Mama.” Acht minuten en 46 seconden. “They gon kill me.”

George sterft niet, hij wordt vermoord. Hij stikt niet: hij wordt verstikt. En wat erop volgt, van Minneapolis en Washington tot New York, Londen en Berlijn tot Amsterdam, zijn geen rellen: het zijn protesten, zoals journaliste Clarice Gargard benadrukt.

George is een zoveelste dodelijk slachtoffer van politiegeweld en geïnstitutionaliseerd racisme in de VS. In ‘I can’t breathe’ horen we ook de woorden nagalmen van Eric Garner, die ondanks dezelfde smeekbede op dezelfde manier het leven werd ontnomen als George. Zijn dood en die van Michael Brown galvaniseerden de beweging #BlackLivesMatter, die de witte suprematie en het racisme aanklaagt dat wezenlijk deel uitmaakt van het historisch DNA van de VS, en fundamenteel is ingebed in de juridische, politieke en socio-economische structuren van het land en zijn handhavingsmechanismen. Dat het hierbij gaat om een diepgeworteld, institutioneel racisme, wordt pijnlijk duidelijk wanneer George Floyd in zijn laatste minuten niet zegt dat ‘he’ maar ‘they are going to kill me’. ‘They’: het systeem van witte suprematie en onderdrukking van en geweld tegen zwarte en bruine lichamen. Dat racisme bijgevolg niet te reduceren is tot individuele incidenten van haat, werd laatst nog eens bevestigd door statistieken die aantonen hoe zwarte en bruine gemeenschappen in de VS door Covid-19 disproportioneel getroffen worden.

In eigen land

Als die systematische aard van racisme al wordt erkend (vaak wordt ze ontkend, denk aan ‘all lives matter’), dan wordt ze doorgaans gebruikt om het af te doen als een Amerikaans probleem. Anti-zwart racisme in de VS kan inderdaad niet worden los gezien van hun specifieke context (en het politieapparaat niet los van zijn wortels in slavenpatrouilles). Maar de verontwaardiging over politiegeweld en racisme in de VS wordt problematisch wanneer tegelijkertijd institutioneel racisme in Vlaanderen wordt ontkend. Zoals onderzoek maar ook talrijke organisaties zoals Ayo, Undivided KUL, Black Speaks Back, Kifkif, BOEH, e.a. al jaren aankaarten, maken anti-zwart en andere, intersecterende vormen van racisme en ongelijkheid ook deel uit van onze maatschappijstructuren, of het nu gaat om het onderwijs, de arbeidsmarkt of de politie.

Als u nu dus spreekt over ‘protesten’, maar uitingen van woede en frustratie van jongeren van kleur ‘rellen’ noemt zonder daarbij naar dieperliggende uitsluitingsdynamieken te willen kijken, dan heeft u een probleem. Als u nu geschokt bent, maar u wel kan vinden in het hoofddoekenverbod, dan heeft u een probleem. Als u vandaag kwaad bent, maar geen graten ziet in Zwarte Piet, standbeelden voor Leopold II, of Belgiës koloniale verleden, dan heeft u een probleem. Begrijp me niet verkeerd: u mag – moet – kwaad zijn, maar wees het ook als het aankomt op racisme in eigen land. En zet die woede om in een actief anti-racistische houding.

Yousra Benfquih.Beeld rv

Indien u niet goed weet hoe of waar te beginnen, informeer u dan, en verwacht niet van mensen van kleur dat zij u een handleiding komen aanreiken: wij verrichten immers al de emotionele (en vaak ook zeer materiële) arbeid van het ondergaan, incasseren en aankaarten van racisme. En hoewel ik dat dus helemaal niet zou moeten doen, kan ik wel één tip geven: begin bij uzelf. Lees. Studeer. Werk actief aan de bewustwording van de eigen vooroordelen en privileges. Want hoewel racisme voornamelijk een institutioneel gegeven is, staat het in verbinding met individuele vooroordelen en stereotyperingen, die het tegelijkertijd voedt en vereist om in stand te blijven (net zoals Amy Coopers leugen (de witte vrouw meldde aan de politie dat een zwarte man haar met de dood bedreigde, terwijl hij vroeg om haar hond aan de leiband te doen, red) in onlosmakelijk verband staat met de dood van George Floyd: het is haar wit privilege dat de dreiging van politie-interventie tegen een zwart lichaam kracht bijzet).

En uiteraard mag ik niet onverkort ‘wij’ zeggen. Hoewel het universele mechanisme van racisme zijn knie zet in een hele reeks nekken, doet het dat op manieren die niet zomaar gelijk te stellen zijn. Zo is de onderdrukking van zwarte (en bruine) Amerikanen onderling verschillend (die van de cis-man niet die van de cis-vrouw, noch die van de transgender of zwarte moslim) en ook anders dan die van zwarte en bruine Europeanen. Het is dan ook niet in de gelijkstelling van verschillende vormen van onderdrukking, maar juist in de erkenning daarvan, dat openingen tot solidariteit en alliantie ontstaan. Om die reden was ik ook enkel bereid dit stuk te schrijven omdat ik eiste dat in de eerste plaats zwarte stemmen het woord krijgen. Daar kijk ik naar uit. Het is in de eerste plaats naar hen dat we moeten luisteren.

Derek Chauvin 'arresteert' George Floyd. 'Maar de verontwaardiging over politiegeweld en racisme in de VS wordt problematisch wanneer tegelijkertijd institutioneel racisme in Vlaanderen wordt ontkend', vindt Benfquih.Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234