Zaterdag 14/12/2019
Paul De Grauwe Beeld Bob Van Mol

Column

De ingrediënten voor het brexitdrama: onbegrip, stupiditeit, cynisme en narcistische zelfoverschatting van de heersers

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

De kans dat Groot-Brittannië uit de Europese Unie stapt zonder een akkoord met de EU stijgt met de dag. Bijna alle economen en een grote meerderheid van het Britse parlement zijn van oordeel dat dit voor Groot-Brittannië en zijn bevolking het slechtst mogelijke scenario is. Invoerheffingen zullen moeten opgelegd worden op de handelsstromen tussen Groot-Brittannië en de EU. Bovendien zullen Britse goederen niet meer zonder controle de grenzen van de EU passeren. Meer en meer multinationale ondernemingen kondigen aan dat ze niet meer zullen investeren in Groot-Brittannië.

Kortom in het scenario van een harde brexit zal het land zichzelf een economische mokerslag toedienen die gedurende jaren de economische welvaart van zijn bevolking achteruit zal zetten. Welke de implicaties zullen zijn voor de politieke stabiliteit van het land is niet te overzien.

Hoe is het zover kunnen komen? Hoe komt het dat de politieke leiders van een land beslissingen nemen die manifest ingaan tegen de belangen van dat land, en uiteindelijk hun eigen belang? In haar magistraal boek “The March of Follies” beschrijft Barbara Tuchman hoe dit in het verleden meermaals is gebeurd: met de pausen van de renaissance, de Habsburgers, de Britse koning tijdens de Amerikaanse revolutie. Telkens werden een reeks desastreuze beslissingen genomen die ingingen tegen het belang van het land. De ingrediënten waren altijd dezelfde: onbegrip, ja zelfs stupiditeit, cynisme en narcistische zelfoverschatting van de heersers. Dat is ook het geval in het brexitdrama.

Het begon allemaal met Cameron. Die had het fantastisch idee om eens en voor goed de Eurosceptici binnen de Conservatieve partij het zwijgen op te leggen door een referendum aan te kondigen over het lidmaatschap tot de Europese Unie. Met een buitengewone zelfverzekerdheid ging hij de campagne aan.

Helaas begreep hij helemaal niet wat er leefde in brede lagen van de bevolking. De Europese Unie kon de meeste Britten geen barst schelen. Wat hen wel dwars zat was de verloedering van de welzijnssector, de ziekteverzekering, de huisvesting, het publiek transport als gevolg van jarenlange ideologisch geïnspireerde besparingen door de regering-Cameron. Het referendum was plots een kans voor die miljoenen Britten om Cameron af te straffen. Het had voor velen dan ook weinig te maken met Europa; wel met wraak op een onpopulaire eerste minister.

Cynisme

En dan kwam het cynisme om de hoek kijken. De extreme Eurosceptici in de Conservatieve partij die hun strijd om uit de EU al lang hadden opgegeven zagen nu hun kans om zich eindelijk te ontdoen van het gehate Europese juk. Die Conservatieven waren de meest elitaire van de politieke elite, maar ze aarzelden niet een coalitie aan te gaan met het plebs van de malcontenten. Leugen en bedrog waren hun wapens om die laatsten te overtuigen dat een stem voor brexit een stem was tegen de Britse politieke elite die hen het leven zo zuur had gemaakt.

Na de uitslag van het referendum kwam Theresa May. Die trok rode lijnen: Groot-Brittannië zou zich uit de douane-unie en de interne markt terugtrekken; de jurisdictie van het Europese Hof van Justitie in Groot-Brittannië zou eindigen. 99,9 procent van de Britse bevolking wist niet wat een douane-unie was en had nog nooit gehoord van het Europese Hof van Justitie. Laat staan dat het hen iets kon schelen. Het waren wel de stokpaardjes van de andere 0,1 procent die nostalgisch bleef dromen van het Britse imperium, en die het niet had verteerd dat dit machtige land zich (vrijwillig) had onderworpen aan Europese regels.

Die rode lijnen hadden tot gevolg dat een harde grens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland onvermijdelijk was. Dat bleek uiteindelijk de grootste struikelblok om tot een akkoord met de EU te komen. Was het onbegrip of cynisme? Ik dacht lange tijd dat het onbegrip was; dat de Britse premier en haar entourage niet door hadden wat de consequenties zouden zijn van de uitstap uit de douane-unie. Het kan ook cynisme geweest zijn. In die interpretatie begreep Theresa May wel de consequenties, en speelde ze van bij de aanvang het spel van de harde brexiteers die het liefst zonder akkoord uit de EU willen stappen.

Wat deze saga ons leert is hoe onwetende en/of cynische politieke leiders beslissingen kunnen afdwingen waar 99 procent van de bevolking niet om gevraagd heeft, en die hen bovendien grote schade zullen berokkenen. Het meest verontrustende is dat die beslissingen genomen werden op een democratische wijze. Het is nog niet te laat om een harde brexit te vermijden maar het wordt alsmaar moeilijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234