Zondag 29/01/2023

OpinieHendrik Schoukens en Dries Verhaeghe

De gewone natuur komt er opnieuw bekaaid van af

Stiltegebied Dender-Mark. Beeld Stefaan Temmerman
Stiltegebied Dender-Mark.Beeld Stefaan Temmerman

Hendrik Schoukens is docent milieurecht (UGent) en schepen van Milieu (Groen) in Lennik. Dries Verhaeghe is bestuurder van Dryade.

Hendrik Schoukens en Dries Verhaeghe

Deze krant berichtte hoe vorig jaar liefst 150 hectare Vlaamse natuur op illegale wijze verdween (DM 3/10). Het gaat over bos, grasland, hagen en houtkanten in heel Vlaanderen, gelegen binnen én buiten natuurgebied. De vaststellingen gebeuren door de 33 natuurinspecteurs en 80 boswachters. De geruisloze sluipmoord illustreert een inherente tekortkoming in de toepassing van onze natuurwetgeving.

Maar eerst het goede nieuws. Het Vlaamse natuurbeleid telt lichtpuntjes. Denk aan de rentree van de wolf, het groeiende aantal vossen in de stad, het opduiken van otters en de groeiende beverpopulaties. De natuur blijkt verrassend veerkrachtig wanneer we deze goed beschermen. Toch is de meeste berichtgeving over de Vlaamse natuur weinig opbeurend. De insectenpopulatie klapt ineen, onze natuur verdroogt, de waterkwaliteit is ondermaats…

Algemene soorten hebben het zwaar. De ‘gewone’ natuur. Neem nu het tragische lot van de wilde hamster. Honderd jaar terug een pestsoort op het platteland, tegenwoordig met uitsterven bedreigd door schaalvergroting in de landbouw en de versnippering van het leefgebied.

Uitgewrongen landschap

De oplossing van het milieubeleid was de natuur op te delen in beschermde en niet-beschermde soorten en habitats. Lijntjes trekken. Het zijn vooral de beschermde soorten, die bovendien adaptief blijken, die het goed doen. Eerder onderzoek toonde aan dat het meeste geld uit het Europese natuurbeleid gaat naar de zogenaamde ‘aaibare’ soorten. Tussen 1992 en 2018 maakte de EU geld vrij om 23 procent van de gewervelde dieren te beschermen, terwijl slechts 0,06 procent van de ongewervelde diersoorten op financiële steun kon rekenen.

Ook in Vlaanderen ligt de focus meer dan ooit op de Europees beschermde natuur. Men duidt die soms aan als ‘topnatuur’, alsof de ‘gewone’ natuur minder waard zou zijn. Géén beleidsprioriteit. Tot voor kort werd maar liefst 90 procent van de ontbossingen gunstig geadviseerd. Moerassen en graslanden werden lustig gedraineerd, zeker wanneer ze zich in landbouw- of woongebied bevonden. Ons landschap verschraalde en verdroogde zonder dat we er erg in hadden.

De gedachte dat natuur het bebouwen van een bouwgrond in de weg zou kunnen staan, was vloeken in de Vlaamse kerk. Iedere Vlaming heeft immers een baksteen in zijn maag, een bosje met vleermuizen mag daar niet anders over beslissen, laat staan een verwilderd stukje moeras. Rechtszekerheid haalde het van natuurbehoud. Recentelijk stelde de Vlaamse regering hier paal en perk aan door drainage algemeen vergunningsplichtig te maken. Maar enkel nabij beschermde natuur.

De gewone natuur komt er opnieuw bekaaid van af. Toch telt het Vlaamse Natuurdecreet al sinds de jaren negentig twee instrumenten die, hoewel verre van ideaal, ook de natuur ‘om de hoek’ kunnen beschermen. Al blijkt men dat bij de overheid soms zelfs al weinig te beseffen.

Zo bevat artikel 14 van het decreet een algemene zorgplicht jegens de natuur. Ze kan over heel Vlaanderen ingezet worden en dus niet alleen in natuurgebieden. Onze rechtspraak definieert natuur heel breed. Zelfs waardevolle natuur in tuinen valt eronder.

Vergunningenbeleid

De natuurtoets vertaalt die zorgplicht naar het vergunningenbeleid. Er mag pas een vergunning worden verleend wanneer er géén ‘vermijdbare schade’ aan ‘de natuur’ bestaat (artikel 16). Toch verlenen besturen lustig vergunningen die de algemene natuur verder vernietigen. Maar: het aantal bouwprojecten dat in de rechtbank spaak loopt op deze toets is de voorbije jaren exponentieel toegenomen. Onlangs werd bevestigd dat een populierenrij ook als natuur te beschouwen is, want een thuis voor vleermuizen en wilde vogels. Zomaar poneren dat schade bij het bebouwen van een bouwgrond ‘onvermijdbaar’ is – en dus principieel toelaat - kan niet langer.

Het lijken vooral de Vlaamse bestuursrechters die algemene natuur naar waarde schatten. Het vergunningenbeleid volgt niet. Inspectiediensten blijken terughoudend bij inbreuken: ze kijken na of het perceel beschermd is en als dit niet het geval is, wordt er niet opgetreden. Het wijst op een hokjesdenken over onze natuur. Als de vernietigde natuur niet in een reglementair hokje past, wordt er niet opgetreden. Die koudwatervrees moet worden overwonnen. Een landschap zonder die ‘kleine’ natuurelementen is een zouteloos landschap. Vlaanderen verdient beter.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234