Woensdag 23/10/2019
Vincent Scheltiens

Opinie Vincent Scheltiens

De gemiste kans van de Spaanse linkerzijde

Vincent Scheltiens Beeld Thomas Sweertvaegher

Vincent Scheltiens is historicus aan de Universiteit Antwerpen. Hij schrijft o.a. over nationalisme en de contemporaine geschiedenis van Spanje.

Het was afgelopen donderdag niet de eerste keer dat Gabriel Rufián in het Spaanse parlement voor ophef zorgde. De van Andalusië afkomstige arbeiderszoon en huidige fractieleider van de centrumlinkse Catalaanse republikeinen (Esquerra Republicana de Catalunya) herinnerde in 2018 in een parlementaire commissie over illegale partijfinanciering oud-premier Aznar aan de openingsscène van The Godfather. Daarin regelt Vito Corleone zijn zaakjes met een kat op zijn schoot. “Bij u ontbreekt enkel de kat”, wierp Rufían de rechtse politicus toe. Van diens voorlaatste kabinet waren twaalf van de veertien ministers aangeklaagd of al veroordeeld voor corruptie. Waar dergelijke uithalen voordien goed waren voor applaus bij de eigen achterban, dwong Rufián afgelopen donderdag respect af bij een groot deel van links Spanje.

Rufían interpelleerde zowel de sociaaldemocratische premier Pedro Sánchez als Podemos-leider Pablo Iglesias over hun onvermogen om samen een links minderheidskabinet te vormen dat zijn partij – de ERC – bereid was groen licht te geven met veertien onthoudingen. Rufían onderstreepte dat zijn partij zich daarmee een immense inspanning getrooste die bijvoorbeeld de partij van Puigdemont (Junts per Catalunya) niet wilde opbrengen. Die laatste stemde ‘nee’, wat impliceert dat het haar niet kan schelen of Spanje nu over een links of over een rechts kabinet beschikt. Die blindheid kan Catalonië nog zuur opbreken want alle rechtse partijen pleiten voor het opnieuw onder curatele plaatsen van de Catalaanse instellingen.

 In schril contrast hiermee onthielden ook de centrumrechtse Baskische nationalisten en zelfs het radicaal linkse EH Bildu. Maar Rufián herinnerde eraan dat de ERC-onthoudingen getuigden van een vraag naar dialoog en een zin voor verantwoordelijk die de beide linkse kemphanen – Sánchez en Iglesias – niet aan de dag legden. Al twintig maanden zit ERC-voorzitter Oriol Junqueras in voorhechtenis. Zoals hij wel vaker doet bracht Rufían een cadeautje mee voor Sánchez en Iglesias, beiden vader van twee kinderen. Het was het kinderboek dat Junqueras schreef in de gevangenis van Soto el Real voor zijn twee kinderen. In zijn even gekende als ongeëvenaarde stijl zei Rufián dat de drie rechtse formaties Partido Popular, Ciudadanos en Vox in hun vuistje lachten: zij zouden al lang een akkoord bereikt hebben “tot over hun extra verloning toe”.

Vuil spel

Rufián verwoordde de gevoelens en de gefrustreerde hoop van velen die na de verkiezingen van 28 april opgelucht waren omdat rechts (met extreemrechts) van de macht gehouden was. Maar ondanks het feit dat Unidas Podemos zich meteen als coalitiegenoot aandiende, en dit ook de wens was van de PSOE-achterban, talmde Sánchez en begon hij bezwaren te uiten en echte coalitiegesprekken voor zich uit te schuiven. Door de radicale verrechtsing van Ciudadanos zag hij zijn droomcoalitie in rook opgaan. Samen met ‘the powers that be’ wilde hij geen alliantie met het te links geachte Podemos. Noch door pijnlijke veto’s noch door vuil spel sloeg Sánchez er echter in Podemos af te schudden. Het vernederende veto tegen een ministerschap voor Pablo Iglesias werd door de Podemos-leider aanvaard. Een Podemos-onderhandelingsnota werd door het kabinet van vicepremier Carmen Calvo naar de pers gelekt nadat het woord ‘voorstellen’ veranderd werd in ‘eisen’ om de ongerijmdheid van de Podemos-positie uit te spelen. Anderzijds werkte een zekere inhoudelijke hovaardigheid bij het in crisis verkerende Podemos de PSOE-onbuigzaamheid in de hand. Dat de discussie over postjes ging hielp ook al niet. Een last minute aanbod van Iglesias – het niet meer claimen van het ministerie van arbeid; een discrete suggestie van ex-PSOE-premier Zapatero aan Iglesias – kwam over als pure koehandel.

Het resultaat van dit alles zou wel eens dramatische gevolgen kunnen hebben. De PSOE zegt de deur voor Podemos definitief dicht te slaan en speculeert nu op onthoudingen ter rechterzijde vooraleer binnen twee maanden de koning alweer nieuwe verkiezingen moet uitschrijven, de vierde in vier jaar. Het onvermogen van links, de woede en ontreddering bij een deel van de kiezers en de antipolitieke gevoelens die ermee gepaard gaan, zouden dan wel eens tot een zeer pervers resultaat kunnen leiden. In plaats van een links kabinet dat een sociaal en humaan beleid voert en een dialoog opent met de regionale entiteiten, zou dit de baan wel eens kunnen vrijmaken voor een “Spaanse Salvini”, een rechtse populist die olie op het vuur gooit en in Europa nog meer de balans naar het rechtse autoritarisme doet overhellen. Ze kunnen alvast niet zeggen dat een verrassend inschikkelijk Catalaans separatistisch woelwater hen niet gewaarschuwd had.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234