Dinsdag 05/07/2022
Bart Eeckhout Beeld dm
Bart EeckhoutBeeld dm

De gedachteBart Eeckhout

De Europese Commissie ziet goed dat het ‘Belgische probleem’ niet bij deze of gene regering zit. Het falen is collectief

Bart Eeckhout is hoofdcommentator van De Morgen.

Bart Eeckhout

Er zijn, ruw samengevat, twee manieren om financieel-budgettair beleid te voeren. Ofwel heb je een relatief rijke overheid met een relatief groot deel van de bevolking dat arm is. Ofwel heb je een arme overheid en een relatief welvarende bevolking. België is een voorbeeld van de tweede optie: de staat is arm, ondanks hoge belastingdruk, maar de bevolking is gemiddeld wel vrij welvarend, zoals je bijvoorbeeld van het hoge spaartegoed kan aflezen.

Voor beide opties valt wat te zeggen, allebei hebben ze ook vanzelfsprekende nadelen. De risico’s van de Belgische aanpak komen nadrukkelijker bovendrijven, nu de economische sfeer aan het kantelen is. De hoge inflatie zal vroeg of laat leiden tot hogere rentes. Als de rentesneeuwbal weer gaat rollen, staan de Belgische overheden met hoge schulden en grote begrotingstekorten machteloos. Terecht stipt de Europese Commissie in haar economisch rapport over België aan dat de limiet van onbeteugelde crisisbegrotingen nu stilaan bereikt is.

Van dat kommerloos begroten is het evenwel moeilijk afkicken. Neem het energiebeleid. Menig expert was het erover eens dat het, ondanks de hoge energieprijzen, toch geen goed idee was om de btw op stroom en gas te verlagen naar 6 procent. De maatregel kost bakken geld, geeft te weinig bijstand aan wie het echt nodig heeft en stimuleert bovenal consumptie van schaarse en schadelijke producten. Toch voelden de regeringen zich welhaast moreel en politiek verplicht om de btw te verlagen, als bewijs van hun bekommernis met wat de bevolking overkomt in de energiecrisis. En nu is de druk hoog om de tijdelijke maatregel permanent te maken.

Dit is een treffend voorbeeld van de paradox van de hedendaagse politiek. De kritiek op het beleid dat niet doet wat moet is even groot als de druk om alles te laten zoals het is. De experts die klagen over het hoge begrotingstekort zijn vaak dezelfden als degenen die treuren omdat de regering niet meteen de portemonnee trekt voor nog een budgetverhoging voor het leger. Degenen die klagen over de bouw van niet-duurzame gascentrales, verzetten zich tegelijk tegen de aanleg van een hoogspanningsnet voor windenergie uit zee. Wie klaagt over de spilzieke overheid, zwijgt tegelijk over het fiscale voordeel van bezitters van een tweede woning. En ga zo maar door.

Het boeiende aan het EU-rapport voor België is dat de Commissie ook de vinger legt op die kwaal. Terecht wordt alarm geslagen over een onderwijssysteem dat de ongelijkheid verder uitdiept. Terecht klinkt kritiek over het gebrek aan samenwerking tussen regeringen voor doelstellingen over de langere termijn. Terecht is het oordeel hard over het onvermogen om grote projecten uitgevoerd te krijgen.

Veel scherper dan de binnenlandse blik ziet de Europese Commissie dat het probleem niet zit bij de naam van deze of gene regering. Het falen is collectief. Helaas is de diagnose stellen eenvoudiger dan het probleem oplossen. Want eigenlijk klinkt dit rapport als een luide schreeuw om krachtenbundeling in een tijd van politieke versnippering.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234