Zondag 28/02/2021
Paul De Grauwe. Beeld DM
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

De euforie in het Tesla-verhaal leidt op den duur tot prijzen die volledig losstaan van de economische werkelijkheid

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Zeepbellen in de financiële markten zijn van alle tijden. Het best gekende historische voorbeeld is de prijs van tulpenbollen in 1636-’37. Op korte tijd schoot die prijs de hoogte in. Volgens sommige schattingen was één tulpenbol op een bepaald moment evenveel waard als het jaarloon van tien geschoolde arbeiders. Kort daarop stortte de prijs in elkaar.

We hebben opnieuw te maken met zeepbellen. De aandelenkoersen van GameStop en Tesla stegen spectaculair. Ondertussen is de koers van GameStop in elkaar gestort, de koers van Tesla nog niet. De prijs van de bitcoin schoot opnieuw de lucht in en zal ook weer instorten.

Hoe ontstaan zeepbellen? Wat is hun verloop? En zijn ze gevaarlijk? Dat zijn de vragen die ik hier wil beantwoorden.

De meeste zeepbellen ontstaan ten gevolge van een of andere nieuwe technologie. Ontwikkelingen in artificiële selectie hadden fantastische nieuwe kleuren gegeven aan tulpen en die bloemen buitengewoon populair gemaakt. De bitcoin was het resultaat van de nieuwe blockchaintechnologie die het mogelijk zou maken geld op een volledig gedecentraliseerde wijze te creëren – of zo dacht men tenminste. Tesla was de nieuwe elektrische wagen die in het bereik lag van een grote groep mensen. Bij GameStop was er de ontwikkeling van nieuwe platforms die aan miljoenen kleine beleggers de kans boden om te speculeren.

Er is een tweede element in het ontstaan van een zeepbel: een verhaal. Prijzen kunnen niet blijven stijgen als die stijging niet ingebed is in een wervend verhaal. Dergelijke verhalen ontstaan omdat de prijsstijgingen zelf tot euforie leiden. En die euforie wordt de voedingsbodem voor de verhalen. Bij GameStop was het de kracht van een nieuw soort financiële democratie die Wall Street onderuit zou halen. Bitcoin zou een nieuwe munt creëren los van de controle van centrale banken en de regeringen. De marktfundamentalisten zagen een terugkeer van hun Messiaanse droom van een vrije markt. Het Tesla-verhaal was gebonden aan de persoon van Elon Musk, het genie dat van dromen werkelijkheden maakt.

Elon Musk van Tesla promoot de bitcoin. Beeld REUTERS
Elon Musk van Tesla promoot de bitcoin.Beeld REUTERS

De euforie in deze verhalen leidt op den duur tot prijzen die volledig losstaan van de economische werkelijkheid. Neem Tesla. De koers van het Tesla-aandeel is nu zo hoog dat de marktwaarde van Tesla groter is dan de som van de marktwaarde van alle autobouwers in de wereld. Verleden jaar produceerde Tesla ongeveer 500.000 auto’s; Toyota alleen ongeveer 10 miljoen. De speculanten die de Tesla-koers in de hoogte hebben gestuwd, moeten blijkbaar geloven dat in de toekomst Tesla meer dan de helft van de wereldautomarkt zal hebben ingepalmd.

Bij Tesla kun je nog stellen dat het aandeel een intrinsieke waarde heeft, met name de winst die Tesla genereert. Met de bitcoin is dat zelfs niet het geval. Er is gewoon niets. Alleen het verhaal dat de bitcoin ooit een echte munt zal zijn. Maar dat zal hij nooit worden. Er zijn daar verschillende redenen voor, laat mij er twee aanhalen. Er is de ongelooflijke volatiliteit van de prijs van een bitcoin, die tot gevolg heeft dat hij nooit een rekeneenheid zal worden. Wie wil zijn toekomstige loon uitbetaald krijgen in bitcoins als de waarde van een bitcoin in enkele dagen niet alleen kan verdubbelen maar ook kan halveren, of zelfs volledig in elkaar kan storten? Er is ook de ongelooflijke inefficiëntie in de productie van bitcoins. Naarmate meer bitcoins worden geproduceerd, stijgen de rekenkosten van de aanmaak van nieuwe bitcoins exponentieel. Hoe kan zo'n technologisch gedrocht ooit een algemeen aanvaarde munt leveren, als de bestaande munten haast gratis worden geproduceerd?

De spectaculair hoge prijzen die losgekoppeld zijn van enige economische werkelijkheid hebben tot gevolg dat die prijzen zullen ineenstorten. Zoals altijd gebeurt met zeepbellen. Ik weet het, ik zal mij de toorn van de true believers van bitcoins en Elon Musk op de hals halen. Over GameStop moet ik mij geen zorgen maken. De koers ervan is al ingestort.

Na de instorting komt het verlies. Vele mensen die, gegrepen door euforie, gekocht hebben als de prijs reeds te hoog was zullen verliezen lijden. Moeten we ons zorgen maken over die verliezen? Ja, omdat achter die verliezen dikwijls menselijke drama’s schuilen. Ook zijn die verliezen de keerzijde van een medaille: sommigen hebben veel geld verdiend gewoon omdat ze geluk hadden.

Maar vanuit economisch standpunt moeten we ons niet al te veel zorgen maken. Tenzij de banken en andere financiële instellingen betrokken waren in de speculatieve manie. Dat was het geval tijdens de zeepbellen in de immobiliënmarkten in de periode 2000-2008 toen de banken massaal hypotheekleningen verschaften en zo de zeepbel in de huizenmarkten hielpen opblazen. Toen de krach kwam en vele banken overkop gingen, kwam de economie in een negatieve spiraal terecht die vele onschuldigen meesleurde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234