Woensdag 11/12/2019

Standpunt

De enige die de Franse politiek uit de verlammende patstelling kan helpen, is de kiezer

Beeld EPA

Lode Delputte is journalist voor De Morgen.

Voor de democratische partijen in Frankrijk, de conservatieve Républicains, de Parti Socialiste, de groenen, het Front de Gauche en de centrumpartij Mouvement Démocrate is het alle hens aan dek. Als zij willen vermijden dat het extreemrechtse Front National hele regio's onder controle krijgt - met een Nord-Pas-de-Calais-Picardie dat meer inwoners telt dan Denemarken - dan moeten zij zondag, in de tweede ronde van de regionale verkiezingen, als één man achter Les Républicains gaan staan, de formatie van de door miljoenen zuiderburen gehate Nicolas Sarkozy.

Dat zulks geen sinecure is, het tegendeel zou verbazen. Met zijn hitsige woorden, waarvoor hij de mosterd niet zelden bij Marine Le Pen haalde, wordt Sarkozy mee verantwoordelijk geacht voor de 'lepenisering' van de geesten. Sarkozy wou de voorsteden destijds met de hogedrukreiniger schoonspuiten, oogstte een storm van protest met zijn Ministerie van Nationale Identiteit en Migratie en verschoof de politieke cursor op alle vlakken naar rechts. Meer nog dan het FN waren het de klassieke conservatieven die het zurige verzet tegen het homohuwelijk belichaamden.

Zeker de kandidaat die de rechtse honneurs in de Provence waarneemt, burgemeester van Nice en populist Christian Estrosi, ligt moeilijk bij de linkse kiezers. Zij zien dan ook amper een verschil tussen Estrosi en diens extreemrechtse rivale Marion Maréchal-Le Pen, het nichtje van Marine. Over hun lijk dat ze morgen Les Républicains te hulp snellen.

Ook in het noorden, tegen België aan, wordt het razend spannend. Hemel en aarde beweegt de PS om haar kiezers daar richting Xavier Bertrand te bewegen, destijds minister onder Sarkozy en evenmin een baken van progressief denken. In naam van het hogere belang echter, in naam van de republiek en de democratische waarden, roept links op voor hem te stemmen. Niet vóór Bertrand, stelt de PS, wel tegen Marine, die haar begerige oog op Rijsel heeft laten vallen.

Lode Delputte. Beeld Jonas Lampens

Nog niet gewonnen

Links heeft makkelijk praten, daar in Frankrijk. Vorige zondag nam nauwelijks een op de twee kiezers de moeite om zich naar de stembus te begeven en bleek met name het linkse electoraat, boos als het is op François Hollande en diens onvermogen om de economie weer op de rails te krijgen, zijn kat te hebben gestuurd.

Gevolg: terwijl de PS fors in het zand beet en Les Républicains harder strandden dan verwacht, kon de partij van de Le Pens schitteren. Het FN is de grootste van het land en staat op de drempel van de macht. Het belooft voor de presidentsverkiezingen van 2017.

Of zou het dan toch zo'n vaart niet lopen? Neem ze vooral met een korreltje zout, maar alle peilingen van de jongste dagen wijzen op een teleurstellend resultaat voor 'Bleu Marine' en Marion Maréchal-Le Pen.
Het is wat ze in Frankrijk 'la dynamique de l'entre-deux-tours' noemen, de schielijke verschuivingen die zich tussen de eerste en de tweede ronde van verkiezingen kunnen voordoen, en waarin van een 'sursaut citoyen' sprake is, het opveren van de burgerlijke verantwoordelijkheid.

In Frankrijk dient de eerste ronde doorgaans om de toon te zetten en onvrede te spuien, de tweede om de politieke rede te laten spreken.
Het noodzakelijke voorbehoud in acht genomen, zou uitgerekend dát de jongste dagen zijn gebeurd. Linkse en rechtse kiezers laten zich nu pas mobiliseren, terwijl de FN-kiezers dat vorige zondag al deden.

Dat er links en rechts nog miljoenen stemmen te rapen vallen zegt vooral iets over het optische bedrog in Frankrijk. Verkiezingsspecialisten en sociologen zijn het er grosso modo over eens: sinds de vroege jaren 2000 is het extreemrechtse electoraat kwantitatief min of meer op peil gebleven: 6 miljoen kiezers, afhankelijk van de kiesbeurt goed voor 17 dan wel 40 procent van alle stemmen.

Het is met andere woorden door het afhaken van de andere kiezers dat het FN procentueel zo groot kon worden. Of zoals politicoloog Frédéric Gilli het stelt: "Trekt de zee zich terug, dan wordt het wrakhout zichtbaar. Dat wrakhout is het FN."

Cruciale kans

Is het Frankrijk dat na de aanslagen wereldwijd bezongen werd als baken van vrijheid in drie weken tijd een broeihaard van fascisme geworden? Echt niet. Alleen moet de zee het strand weer willen overspoelen, en moeten de kiezers het stemhokje weer in.

Dat moeten ze liefst ook zó massaal doen dat links en rechts weer zichzelf kunnen worden. Vandaag worden beide kampen, reddend wat er te redden valt, willens nillens tot coöperatie gedwongen. Net dat geforceerde samenwerken - Frankrijk heeft anders dan België geen compromiscultuur - schept de indruk dat zij, de klassieke partijen, onder één hoedje spelen. Het is precies dat discours waarop het FN teert.

De enige die de politiek uit die verlammende patstelling kan helpen, is de kiezer. Zondag krijgt hij een cruciale kans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234