Dinsdag 21/05/2019
Paul De Grauwe. Beeld rv

Column

De emotionele intensiteit van de kritiek op de ECB is in grote mate onterecht

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Met de regelmaat van een klok wordt de Europese Centrale Bank (ECB) door een resem Vlaamse economen zwaar onder vuur genomen. Dat gebeurt vooral in de sociale media waar nuancering taboe is en waar opinies gul worden verspreid zonder zich zorgen te moeten maken over het waarheidsgehalte ervan.

De verwijten zijn niet van de minste. Het lagerentebeleid van de ECB zorgt ervoor dat de Vlaamse spaarder nog nauwelijks iets op zijn spaarboekje verdient. De ECB onteigent dus de hardwerkende Vlaming die zijn spaarcentjes op het droge had. De ECB als vijand van het volk.

Recentelijk werd de batterij verwijten uitgebreid. Zo las ik tot mijn verbazing dat de ECB een “centraal planbureau” is geworden met een verborgen agenda. Ik weet van mijn lectuur van de geschiedenis van de Sovjet-Unie en van communistisch China dat centrale planbureaus vreselijke instellingen waren die hun tentakels uitspreidden in de maatschappij en de bron waren van veel economische en andere miserie. Gelukkig zijn de meeste verdwenen. Zou het waar zijn dat er weer zo een monster zijn kop opsteekt, nu vanuit Frankfurt? Een nieuw complot.

Zombiebedrijven

De negatieve emoties die de ECB opwekt, hebben tot gevolg dat de verbeelding over al het kwade waartoe deze instelling in staat is op hol slaat. Zo vernam ik uit een Twitter-bericht van een bekende econoom dat de ECB de langetermijngroei van de economie in gevaar brengt. Immers, de lage rente van de ECB zorgt ervoor dat te veel ‘zombiebedrijven’ blijven bestaan. Die zouden zo snel mogelijk moeten verdwijnen om de heilzame werking van de wet van de creatieve destructie mogelijk te maken. De ECB belet het opkuisen van het economisch afval. Doodzonde.

Er is veel kritiek te leveren op het beleid van de ECB, vroeger en nu. Ik heb dat ook regelmatig gedaan. De emotionele intensiteit van de kritiek die ik vandaag observeer is nieuw. En die kritiek is in grote mate onterecht.

De ECB is niet de fundamentele oorzaak van de lage rente die we vandaag in de eurozone zien. De fundamentele oorzaak is het grote spaaroverschot. En dat is sinds de financiële crisis systematisch blijven stijgen.

De lopende rekening van de betalingsbalans meet het spaaroverschot (of tekort) van een land. Heeft die lopende rekening een overschot, dan concluderen we dat het land in zijn geheel meer spaart dan het investeert. Met een tekort is het precies omgekeerd. Welnu, tien jaar geleden had de eurozone een tekort op de lopende rekening van ongeveer 1 procent van het bbp. Er werd dus meer geïnvesteerd dan gespaard. Vandaag hebben we een overschot van 3,5 procent van het bbp. Er wordt dus in de eurozone meer gespaard dan geïnvesteerd. Hoe komt dat?

De fundamentele oorzaak is het gebrek aan vertrouwen over de economische toekomst binnen de eurozone. Dat gebrek aan vertrouwen leidt ertoe dat de bedrijven te weinig investeren. De overheid zou dat kunnen compenseren door zelf meer te investeren, maar die doet het omgekeerde, geïnspireerd als die is door de heersende bezuinigingsfilosofie.

Hetzelfde gebrek aan vertrouwen brengt de huishoudens ertoe meer en meer te sparen. Een appeltje voor de dorst zoals het heet. De combinatie van te weinig investeren en te veel sparen leidt tot het spaaroverschot. Dat laatste is verantwoordelijk voor de lage rentevoeten in de eurozone.

De wakkere economen onder mijn lezers zullen hier opmerken dat ik een onderscheid zou moeten maken tussen nominale en reële rente. Dat klopt, maar met een inflatie dicht bij nul is dat onderscheid klein geworden. Ik maak daar dus abstractie van.

Onvoldoende publieke investeringen

Het is in de context van dit spaaroverschot dat het beleid van de ECB gezien moet worden. Die probeert al een aantal jaren (sinds 2015) de economie te stimuleren door massale liquiditeitsinjecties. Op die manier hoopt ze dat de investeringen en de consumptie zullen aanzwengelen. Wat dan op zijn beurt het spaaroverschot zal wegwerken en de rentevoeten zal doen stijgen.

Het beleid van de ECB heeft dus fundamenteel tot doel de rente te doen stijgen in de eurozone. De niet aflatende kritiek als zou de ECB zelf verantwoordelijk zijn voor de lange rente is dus misplaatst. Als er kritiek geleverd moet worden, is het wel of de ECB genoeg heeft gedaan om de economie te stimuleren en zo de rente te doen stijgen. Economen kunnen hierover verschillende opinies hebben. Wat ik distilleer uit de vele wetenschappelijke studies is dat de ECB wel een beperkt maar onvoldoende groot effect heeft gehad op de economische conjunctuur om de rentevoeten te doen stijgen.

Als er kritiek geleverd moet worden dan moet die volgens mij eerder gericht worden tot de Europese regeringen die gedurende de laatste jaren onvoldoende publieke investeringen hebben gedaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.