Zaterdag 20/07/2019

Opinie

De electorale marathon is bijna ingezet: tijd voor partijen om zich te bevoorraden

Carl Devos Beeld Photo News

De politieke actualiteit volgens Carl Devos.

Over minder dan een jaar zijn er lokale verkiezingen. Die, zoals gevreesd, naadloos overgaan in de campagne naar de samenvallende verkiezingen van 2019. Dat verhoogt nog de inzet van de kiesstrijd in 2018. In die lange, lastige electorale beklimming moeten partijen nu schakelen en zich bevoorraden. Eerder lanceerde CD&V haar ‘mosterdboek’. Afgelopen weekend congresseerden Groen en Open Vld, maakte John Crombez (sp.a) een existentiële analyse, werd Bart De Wever tot N-VA-voorzitter herkozen.

De centrale thema’s waarmee N-VA die electorale marathon wil winnen, waren al bekend. Nu werd de slogan gelanceerd. Die zal tot de lente van 2019 aan de achtergrond kleven. Bij N-VA weten ze campagne te voeren. In 2001 opgericht uit het as van de vergane Volksunie, werd de partij negen jaar later de grootste van het land. Een verschroeiende groei, die het hele Vlaamse politieke landschap overhoop duwde. 

Bij haar eerste verkiezingsdeelname in 2003 behaalde N-VA met 4,8 procent één verkozene in de Kamer. Geert Bourgeois voerde campagne onder de slogan ‘De N-VA erin!’. Dat lukte, maar onder de eigen verwachtingen. Minder dan een jaar later werd het Vlaams Kartel met CD&V geboren, al waren er toen ook gesprekken met Open Vld. Zeven jaar na die eerste kiesdeelname wordt N-VA met ruim 28 procent de grootste partij van het land. Bij de Kamerverkiezingen van 2014 stootte ze door naar een kleine 33 procent. 

Dat is indrukwekkend. En kent vele verklaringen. Een ervan is excellente strategische partijcommunicatie. Afgelopen weekend leverde N-VA daar met haar slogan – ‘Veilig thuis in een welvarend Vlaanderen’ – weer het bewijs van. Vervelende vragen over relaties met vastgoedontwikkelaars, die anderen in dikke problemen zouden brengen, stromen stemmig langs de veren. Zelfs naar de weigering om samen met andere Vlaamse partijen de Brusselse politiezones te fusioneren kraait geen haan.

Donkerblauw

Wat als die gesprekken van N-VA in 2003 met Karel De Gucht (Open Vld), vandaag zo afkerig tegen het nationalisme, gelukt waren? Een klein anderhalf decennium geleden zocht Open Vld naar de groepering van liberalen met nationalisten. Zoals Guy Verhofstadt dat een kwarteeuw geleden, bij de oprichting van de partij, deed: ook hij wou toen de conservatief Vlaamse krachten erbij. Dat is vandaag precies anders. Die samenscholing mislukte telkens, en zo zoekt Open Vld vandaag weer aansluiting bij haar donkerblauw verleden. In de hoop zodoende die ‘liberale’ (toch op sociaal-economisch vlak) N-VA op afstand te houden. 

Als vanouds inspireert ideeënpartij Open Vld het debat, stelt ze conventies – zoals het hele fiscale systeem – in vraag. Al is dat soms met gerecycleerde, aandachtszoekende voorstellen als de vlaktaks. Waarvan de slaagkans tussen nihil en tamelijk onbestaande zit. Maar het laat kiezers wel zien dat er ook in 2017 nog keuze en ideologie is. Die vlaktaks blijft een droom, niet zozeer omdat die de inkomensongelijkheid versterkt, maar vooral omdat niemand weet hoe het daaruit ontstane begrotingsgat gevuld moet worden. Want er zit niet meteen een handleiding bij met concrete besparingen. En laat de begrotingsprestaties van Michel I nu net iets zijn waarbij voor alle regeringspartijen vooral schaamte past. Al zien sommigen daar een snood plan van liberalen en conservatieven in: laat de overheidsfinanciën zo ontsporen, dat ze na 2019 enkel met de hakbijl te redden zijn. Er is donkerblauwe herbronning en profilering op de corebusiness, er zijn enkele sterke liberalen als Tommelein, Somers en De Croo, maar of kiezers gaan volgen blijft zeer de vraag.

Niet jong, wel fris

Bij Groen lijken ze daarvan overtuigd. Centraal op hun congres: de universele welvaartsgarantie, ruim 30 jaar nadat de partij op het Agalev-congres van Mechelen van mei 1985 voor het basisinkomen ging. Groen is niet meer jong, maar wel fris. Bovendien wil Groen, soms nogal polariserend, tegen de polarisatie strijden. Ondertussen lijkt – althans in gepeilde politiek en vele geesten – ze het leiderschap op links van sp.a over te nemen. Wie zelf wind in de zeilen kan blazen neemt doorgaans meer passagiers mee.

Nochtans probeert Crombez het tij te keren. In ondertussen twee Ctrl+Alt+Del-boeken wil de partij met frisse ideeën overtuigen. In één ervan wordt iets vergelijkbaars met de universele welvaartsgarantie verdedigd. Maar de vonk volgt niet. Niemand weet of die snel komt. In veel buitenlanden verging het sociaal-democraten slecht. In De Standaard en De zevende dag maakte Crombez de correcte, eerlijke analyse dat 2018 en 2019 misschien te vroeg komen voor sp.a. Een partij die globaal sinds 2004 – na de grote triomf van 2003 – haar verkiezingscijfer ziet afslijten. 

Dat soort eerlijkheid is uitzonderlijk. Crombez is naar eigen zeggen niet goed in het ‘plastieken antwoord’, maar de problemen van sp.a zijn geenszins te reduceren tot zijn beperkt verkooptalent. Als een voorzitter – immer geacht ondanks alles combattief en optimistisch te zijn – een zweem van defaitisme opwekt, wordt het evenwel moeilijker kiezers te overtuigen. Als de kameraden het tij willen keren, zal er na de eerlijke zelfanalyse snel iets anders moeten komen.

Stabiliteit is, zoals Crombez stelt, vergankelijk. Weer staat veel op het spel. Wie in ons volatiel stelsel de grote verschuivingen van het afgelopen anderhalf decennium overschouwt, kan niet anders dan de grote nervositeit van partijen begrijpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden