Woensdag 29/01/2020

Opinie Friedman

De dood van een overschatte strateeg: generaal Qassem Soleimani was allesbehalve geniaal

Generaal Qassem Soleimani. Beeld AFP

Thomas L. Friedman is columnist van The New York Times.

Generaal Qassem Soleimani was allesbehalve een geniale strateeg. Zijn blunders begonnen in 2015, nadat de Verenigde Staten en de grote Europese machten vrijwel alle sancties tegen Iran hadden opgeheven in ruil voor een nucleair akkoord. Een goede zaak voor Iran: in één jaar groeide de economie met meer dan 12 procent. Maar wat deed Soleimani? Samen met de Opperste Leider startte hij een agressief imperialistisch project dat Iran achter de schermen aan de macht bracht in Beiroet, Damascus, Bagdad en Sana.

Israël en de soennitische bondgenoten van de VS zagen het gevaar en zetten Trump onder druk om weerwerk te bieden. De president, die niets liever doet dan verdragen van zijn voorganger verscheuren, stapte uit het nucleaire akkoord en legde Iran zware sancties op. Een krimpende economie en een hoge werkloosheid leidden tot massale protesten in het land. De harde repressie die erop volgde, ondermijnde de legitimiteit van het regime nog meer.

Toen besloot Soleimani, die ten koste van 500.000 Syrische levens het bewind van president Assad had gered, dat het tijd werd om Israël het vuur aan de schenen te leggen. Hij begon zijn pionnen in Libanon en Syrië geleide raketten te leveren. Geen goed idee, want Israël is een geduchte vijand en heeft overal spionnen: telkens een Iraans vliegtuig met wapens in Syrië landt, wordt het klokvast een half uur later door de Israëlische luchtmacht opgeblazen.

Thomas L. Friedman. Beeld rv

Er is meer, en erger. Je leest nu dat Soleimani in een stilzwijgend bondgenootschap met de VS de strijd tegen de Islamitische Staat in Irak heeft geleid. Dat klopt. Maar wat je niet leest, is dat hij een grote rol heeft gespeeld in het ontstaan van die groep. Het waren Soleimani en zijn vrienden die de sjiitische premier van Irak, Nuri Kamal al-Maliki, ertoe aanzetten om soennieten uit de regering en het leger te weren, soennitische soldaten niet langer te betalen en grote aantallen vreedzame soennitische demonstranten op te pakken of te doden. Het land veranderde in een sektarische sjiitische staat. De Islamitische Staat was de tegenreactie.

Bovendien heeft Soleimani’s imperialistische project zijn land de haat opgeleverd van veel jonge democratisch krachten van alle gezindten in Libanon, Syrië en Irak. In al die landen zijn de Iraanse stromannen – Hezbollah in Libanon en Syrië, de Volksmobilisatie in Irak, de Hoethi’s in Jemen – een staat-in-de-staat geworden, stoorzenders die tweedracht zaaien, grootschalige corruptie in de hand werken en de ontwikkeling van infrastructuur – scholen, wegen, elektriciteit – in de weg staan.

Opnieuw is er een tegenreactie: in Libanon en Irak zijn authentieke democratische bewegingen van soennieten en sjiiten ontstaan die zich tegen de Iraanse beïnvloeding verzetten. De ‘protesten’ rond de ambassade van de VS in Bagdad, vorige week, gaven een vals signaal: ze waren vrijwel zeker door Soleimani georganiseerd om de indruk te wekken dat de Irakezen Amerika weg willen, terwijl het net omgekeerd is. De betogers waren in loondienst van Iran. Iedereen in Bagdad wist dat.

In feite was dat de aanleiding van de moord op Soleimani. Om zijn mislukkingen in Irak te verbergen, begon hij de Amerikanen te provoceren. Hij hoopte dat de VS zouden overreageren, dat er Iraakse doden zouden vallen en de bevolking zich tegen hen zou keren. Trump hapte niet toe. Hij liet Soleimani elimineren.

Ik weet niet of dat verstandig was en wat de gevolgen op lange termijn zullen zijn. Maar wat ik wel weet, is dat in het Midden-Oosten het alternatief voor ‘slecht’ lang niet altijd ‘goed’ is. Vaak is het ‘chaos’. Er staat misschien al een nieuwe Soleimani klaar. Hij was een deel van een systeem, de Islamitische Revolutie in Iran. Die revolutie heeft oliegeld en geweld gebruikt om sinds 1979 aan de macht te blijven – en dat is de tragedie van het land, een tragedie waar de dood van een generaal niets aan zal veranderen.

Maar terwijl de soennitische bondgenoten van de VS zich verheugen in Soleimani’s dood, mogen we niet vergeten dat de dysfunctie van hun regimes, het gebrek aan vrijheid, modern onderwijs en vrouwenrechten, hen zo zwak heeft gemaakt dat Iran en zijn pionnen vrij spel kregen.

Terwijl ik dit schrijf, is Australië aan het branden. Moeder Natuur heeft nooit van Soleimani gehoord, maar iedereen in de Arabische wereld zal haar leren kennen. Want het Midden-Oosten en vooral Iran worden een ecologisch rampgebied: droogte, toenemende woestijnvorming, overbevolking. Als de regeringen van de regio blijven vechten in plaats van zich samen weerbaar te maken tegen de klimaatverandering, zijn ze allemaal verloren.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234