Zaterdag 04/12/2021

Cipiers

De dodelijke cocktail van de cipiersstaking: hoe de geschiedenis zich herhaalt

null Beeld Eric de Mildt
Beeld Eric de Mildt

Tom Daems is hoofddocent aan het Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC), KU Leuven.

Leest u even mee: "Algehele wanorde ...onmogelijkheid om enige activiteit op touw te zetten ... in het beste geval een douche na drie à vier dagen ... chaotische bedeling van maaltijden ... quasi geen toegang tot briefwisseling of telefoon ... opschorting van familiebezoeken en geplande medische ingrepen." En verder: "Het is in die heikele context dat een gedetineerde, die zich op de psychiatrische annex in een naakte cel bevond, zich van het leven heeft beroofd."

Dit korte tekstfragment komt uit het rapport dat het Europese antifoltercomité (CPT) na zijn bezoek uit 2009 verstuurde aan de Belgische overheid. Het heeft betrekking op een stakingsactie in de gevangenis van Lantin. Gelet op de dramatische gevolgen van die stakingsactie - met dus een dodelijk slachtoffer op 3 juli 2009 - riep het België op om dringend werk te maken van een gegarandeerde dienstverlening.

Tom Daems. Beeld RV
Tom Daems.Beeld RV

Het was niet de eerste keer dat het CPT deze aanbeveling formuleerde. Vier jaar eerder, naar aanleiding van het bezoek van 2005, richtte het reeds zijn aandacht op de stakingsacties en de gevolgen ervan. In het rapport dat aan de Belgische overheid werd overgemaakt, ging het CPT in op een vakbondsactie die van 17 tot 22 september 2003 plaatsgreep in de gevangenis van Andenne: toen vielen er twee dodelijke slachtoffers te betreuren. Het CPT zou ook daarna - tijdens bezoeken in 2012 en 2013 - op dezelfde nagel blijven kloppen.

In het meeste recente rapport, dat op 31 maart dit jaar openbaar werd gemaakt, drukte het zich opnieuw uiterst bezorgd uit. Ietwat geprikkeld merkte het CPT op dat protocol nr. 351, dat dateert van april 2010 en dat in het verleden meermaals als oplossing voor dergelijke sociale acties naar voren werd geschoven, op het moment van het bezoek (september - oktober 2013) nog steeds niet was geëvalueerd: de Belgische overheid was op dat moment nog volop in overleg met de vakbonden om de evaluatiecriteria te bepalen. Die evaluatie had reeds een jaar na het afsluiten van het protocol (in april 2011) moeten plaatsgrijpen.

Tegen de achtergrond van de huidige malaise laat de lectuur van de rapporten van het CPT een bijzonder wrange nasmaak na: de fatale gevolgen van de onverantwoorde inzet van het stakingswapen in de penitentiaire sector zijn de afgelopen tien jaar overvloedig gedocumenteerd. België heeft het CPT steevast gesust met de boodschap dat versterking van de sociale dialoog voldoende garanties biedt om dergelijke gevolgen in de toekomst te vermijden. De dramatische berichten die ons de afgelopen dagen bereikt hebben over de situatie in de gevangenissen - met inbegrip van (opnieuw) een dodelijk slachtoffer in (opnieuw) de gevangenis van Lantin - schetsen een ander beeld.

Zowat alle politieke partijen hebben hier boter op het hoofd - de Franstalige socialisten incluis. Het protocolakkoord van 19 april 2010 zou, zo stond te lezen in het regeerakkoord van Di Rupo I, 'onverwijld' geëvalueerd worden: "Men zal ervoor zorgen dat, in het bijzonder tijdens stakingen, de basisrechten van de gevangenen worden gevrijwaard, zoals bepaald in de wet op het inwendig juridisch statuut van de gevangenen. Bij een negatieve evaluatie of stakingen die het huidige of toekomstige protocol niet naleven zullen meer dwingende maatregelen worden getroffen om de continuïteit van de overheidsdienst te waarborgen." Het moge duidelijk zijn dat er tijdens de vorige regeerperiode weinig vooruitgang geboekt werd in dit dossier.

De gegarandeerde dienstverlening zal er hoe dan ook moeten komen. België is einzelgänger op dit vlak in Europa en de Europese druk om hier een mouw aan te passen neemt almaar toe. Een dergelijke gegarandeerde dienstverlening zou bovendien een hefboom kunnen zijn om het beroep van penitentiair beambte te herdenken en op te waarderen. Het is niet toevallig dat net beroepen die een belangrijke functie vervullen in de samenleving - denk aan brandweer of medische beroepen - een gegarandeerde dienstverlening hebben.

Gelet op het gemak waarmee gedetineerden gedurende weken aan een stuk koudweg aan hun lot worden overgelaten, lijkt daar toch wel nood aan: werken in een gevangenis is werken met mensen en daarvoor is inlevingsvermogen cruciaal. Zijn de selectie- en opleidingsvereisten aan herziening toe? Ook op dit vlak is er nog werk aan de winkel. In zijn recentste rapport dat eind maart werd gepubliceerd, betreurt het CPT dat er geen specifieke deontologische code is voor de penitentiaire sector. In het antwoord stelt België dat een dergelijke code op dit moment niet aan de orde is. Hoezo, deze sector heeft geen nood aan een deontologische code?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234