Zondag 26/09/2021
null Beeld DM
Beeld DM

OpinieMark Elchardus

De controversiële Hongaarse wetgeving maakt eigenlijk twee vragen aanhangig

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en De Morgen-columnist.

Het afbeelden van en spreken over homoseksualiteit en geslachtsverandering in het bijzijn van minderjarigen wordt strafbaar in Hongarije. Een kwalijk gevolg daarvan is dat deze onderwerpen niet meer aan bod kunnen komen in de vorming van jongeren. Die wetgeving is ook een kaakslag voor homoseksuelen en transgenders. Zij werd terecht bekritiseerd door een aantal Europese lidstaten. De wijze waarop dat gebeurde, roept evenwel vragen op.

Zo werd beweerd dat de wetgeving in strijd is met de kernwaarden van de Unie. Uiteindelijk zal het Europees Hof van Justitie (EHJ) zich daarover moeten uitspreken, maar ik betwijfel het. De hele kwestie wijst vooral op de noodzaak grondig na te denken over diversiteit en eenheid binnen de Unie.

Lidmaatschap in de Unie veronderstelt het onderschrijven van waarden als menselijke waardigheid, vrijheid, gelijkheid, solidariteit, alsook het steunen van instellingen als democratie en rechtsstaat. Het geheel wordt opgesomd in het Handvest van de Grondrechten, de juridisch bindende bijlage bij het Verdrag van Lissabon. Over wat die waarden en instellingen precies inhouden, blijft die tekst vaag. Over de precieze invulling daarvan bestaan immers verschillende opvattingen. Het is duidelijk dat niemand mag worden gediscrimineerd op basis van seksuele geaardheid, maar kan het verbod op het bespreken van homoseksualiteit in aanwezigheid van minderjarigen worden beschouwd als een discriminatie op basis van seksuele geaardheid? Is de onmogelijkheid te huwen met iemand van hetzelfde geslacht een dergelijke discriminatie? Volgens de meeste mensen in ons land is dat het geval. Een meerderheid van de Polen en de Hongaren denkt daar blijkbaar anders over. Daarom stelt zich de vraag waar wij het recht vandaan halen onze specifieke invulling van die waarden aan hen op te leggen.

Een Hongaarse fan tijdens Euro 2021. Beeld AP
Een Hongaarse fan tijdens Euro 2021.Beeld AP

Het Handvest van Grondrechten stelt duidelijk dat de EU bijdraagt “(…) aan de instandhouding van deze gemeenschappelijke waarden”, maar “met inachtneming van de verscheidenheid van de culturen en tradities van de volkeren van de Unie”. Dat laatste doet zij ook effectief. Polen kreeg bijvoorbeeld een uitzondering (een zogeheten opt-out) op het Handvest van de Grondrechten, in die zin dat het EHJ niet bevoegd is om te oordelen over Pools beleid en wetgeving inzake openbare zeden en gezin. De Poolse regering wou vermijden dat de EU Polen verplicht het homohuwelijk in te voeren. Respect voor verscheidenheid blijkt ook uit de beslissing dat sancties voor het krenken van kernwaarden slechts mogelijk zijn na een eenparige beslissing in de Raad van regeringsleiders. Dat geeft lidstaten de kans hun eigenheid te verdedigen.

De specificatie van lgbtq+-rechten wordt nu aangegrepen om dat recht op eigenheid af te bouwen en een welbepaalde interpretatie van de kernwaarden aan alle burgers van alle lidstaten op te leggen. Dat is iets wat de meeste lidstaten zelfs niet met hun eigen burgers doen. Nederland sluit zich aan bij het protest tegen Hongarije, terwijl de regering zich ook zorgen zou kunnen maken over hoe homoseksualiteit en geslachtsverandering aan bod komen in de fundischolen van de Hollandse Biblebelt. Duitsland sluit zich eveneens aan bij het protest, maar onderzocht men daar al eens hoe de lgbtq+-rechten worden behandeld in de particuliere islamscholen?

De controversiële Hongaarse wetgeving maakt eigenlijk twee vragen aanhangig. Eén: kun je aan alle scholen en vormende instellingen opleggen of verbieden over homoseksualiteit, geslachtsverandering of de rol van de clitoris te praten, of moet je daarin verscheidenheid toelaten, en hoe ver kan die dan gaan? Twee: is het bepalen van die mate van verscheidenheid een opdracht voor de EU of behoort dat tot de nationale soevereiniteit? Dat zijn moeilijke vragen. Zij veronderstellen een sereen debat, niet de emotionele en niet zelden hatelijke reacties die we nu zien.

Hongarije gaf zich een wetgeving die onhoudbaar is omdat zij onvoldoende rekening houdt met diversiteit en steunt op de illusie dat je via repressie de ethische ontwikkeling van een land kunt sturen. Heel wat mensen reageren op die wetgeving alsof een meerderheid in het Europees Parlement of in de Raad haar specifieke interpretatie van waarden, democratie en rechtsstaat aan alle burgers van alle lidstaten kan opleggen. In beide gevallen gaat het om een onhoudbare ontkenning van verscheidenheid. Potentieel noodlottig voor een Unie waarin soevereine staten samenwerken om te proberen multinationals eerlijk belasten, een geopolitiek ten bate van de lidstaten mogelijk te maken, de middelen voor wetenschappelijk onderzoek te poolen, de privacy van de burgers te beschermen tegen de cybergiganten, de buitengrenzen beter te bewaken… Zowel in Boedapest als in Brussel moet men zich dringend buigen over de vraag hoeveel verscheidenheid we nodig hebben om samen iets te bereiken.

null Beeld EPA
Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234