Maandag 26/07/2021
null Beeld DM
Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

De conclusie is onvermijdelijk: er staat ons een heuse consumptieboom te wachten

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Toen ik in het begin van dit jaar de gewaagde voorspelling maakte dat 2021 een heel goed economisch jaar zou worden, dacht mijn vrouw dat ik dronken was. Toen dat niet de verklaring bleek te zijn van mijn voorspelling dat we dit jaar een stevige economische heropleving zouden kennen, vond ze toch dat ik te optimistisch was. Het lijkt er meer en meer op dat ik misschien toch gelijk kan halen.

We zien het in meer en meer landen (China, VS, VK): de economie veert op. De reden is heel eenvoudig. Als de perceptie bij de mensen doordringt dat het ergste voorbij is en dat het leven opnieuw normaal wordt, komt er een ontlading. Die ontlading heeft verschillende dimensies: psychologisch, mentaal, maar ook economisch. Laat mij het hebben over het economische.

Mensen hebben verleden jaar ongewoon veel gespaard. Volgens Eurostat, dat de cijfers gisteren publiceerde, steeg de spaarquote van de meeste Europeanen heel fel in 2020. Voor België is de stijging 11 procentpunten. In mensentaal: in 2019 zetten de Belgen van elke 100 euro die ze verdienden 17 euro opzij om te sparen; in 2020 was dat 28 euro geworden, 11 euro meer. Dat betekende dat ze evenveel euro’s niet gebruikten om te consumeren. Merkwaardig genoeg steeg het (bruto) beschikbaar inkomen van dezelfde Belgen in 2020 met ongeveer 4 percent. De sterke daling van de consumptie in 2020 werd dus niet veroorzaakt door een daling van het beschikbaar inkomen, wel door vrees. De vrees voor de toekomst zette de mensen aan om veel meer te sparen en dus veel minder te consumeren.

Als die vrees verdwijnt, dan zal de consumptie opveren. Die massaal opgespaarde euro’s op de spaarboekjes zullen aangesproken worden. Voeg daaraan toe dat het beschikbaar inkomen in 2021, zoals in 2020, zal blijven stijgen en de conclusie is onvermijdelijk: er staat ons een heuse consumptieboom te wachten. Die zal de productie doen toenemen, wat op haar beurt de inkomens verhoogt, en u raadt het: de inkomensstijging doet dan weer de consumptie stijgen. Een multiplicatoreffect noemen economen dit. Dat fenomeen is nu aan het werk in landen zoals China, de VS en het VK. Bij ons nog niet, maar het komt wel. Het leuke aan dit scenario is dat er geen actieve relance nodig is van de overheid. Het gebeurt vanzelf wel.

Onzekerheden

Goed nieuws dus. Er zijn echter twee onzekerheden met dit optimistische scenario. Een eerste heeft te maken met het feit dat we versoepelingsmaatregelen doorvoeren op het moment dat het aantal besmettingen nog heel hoog is. Virologen en epidemiologen trekken aan de alarmbel en waarschuwen dat dit een risico inhoudt van een vierde golf, ondanks de huidige versnelde vaccinaties. Als dat inderdaad het geval is, dan zal dit niet alleen tot heel veel menselijk leed leiden, maar ook de economische heropleving tijdelijk een halt toeroepen. En dat laatste zou ook veel menselijk leed veroorzaken. Ik durf te hopen dat dit niet gebeurt.

Een tweede risico komt uit de rest van de wereld; uit India, Brazilië en wie weet binnenkort Afrika. Een verdere uitbreiding van de pandemie in die landen doet het risico stijgen van nieuwe varianten die resistent zijn tegen onze vaccins. De kans is groot dat die zich bij ons verspreiden en nieuwe uitbraken van de epidemie doen ontstaan. We mogen dan een economische heropleving voor langere tijd vergeten.

We moeten en kunnen vermijden dat de pandemie verder uitbreidt in die andere landen, en wel op twee manieren. Ten eerste, meer vaccins exporteren naar die landen. Een vaccin dat we daar laten inspuiten komt ons ten goede omdat het de pandemie daar en dus uiteindelijk bij ons helpt stoppen. Ten tweede, moeten de patenten op vaccins tijdelijk opgeschort worden. Dat creëert de mogelijkheid om in die landen zelf meer vaccins te produceren.

De propagandamachine van de farmareuzen draait op volle toeren en zet regeringen onder druk, vooral dan in Europa, om het patentrecht niet op te schorten. De strategie van de farmabedrijven is duidelijk: het monopolie dat de patenten hun gedurende jaren zal geven, zal ze toelaten om in de toekomst de prijzen van de vaccins sterk op te drijven. Het tijdelijk opschorten van het patentrecht doorkruist die strategie om van monopoliewinsten te genieten. Wat die strategie zo verwerpelijk maakt, is dat die vaccins alleen mogelijk zijn geweest dankzij de massale financiële steun van overheden aan diezelfde bedrijven.

De Europese regeringen zijn verantwoordelijk voor het welzijn van honderden miljoenen mensen. Door hun aarzeling om het patentrecht op te schorten getuigen die regeringen dat ze meer oog hebben voor de monopoliewinsten van een handvol grote bedrijven dan voor het welzijn van hun eigen bevolking. We kunnen alleen maar hopen dat ze op tijd tot inkeer komen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234