Maandag 20/05/2019

Opinie

De boekenweekgeschenken met thema 'de moeder de vrouw' worden allebei door mannen geschreven. Bizar

Heleen Debruyne Beeld Lilith Geeraerts

Heleen Debruyne is schrijfster en columniste. Ze schreef samen met Anaïs Van Ertvelde 'Vuile lakens. Een hedendaagse visie op seksualiteit'.

Ik meng me zelden in het hele letteren-en-seksismedebat. Omdat het een slangenkuil is. Omdat het beoordelen van literatuur per definitie subjectief is. Omdat ik ook de waarheid niet in pacht heb. Omdat de werkelijkheid oneindig complex is. Omdat ik het als schrijfster anno 2018 zo oneindig veel makkelijker heb dan mijn voorgangsters, die zich vaak moesten verschuilen achter mannelijke pseudoniemen om ernstig genomen te worden.

Maar dat de boekenweekgeschenken van 2019 met als thema 'de moeder de vrouw' allebei door mannen zullen geschreven worden, is minstens bizar te noemen. Zo bizar dat ik bereid ben mijn tenen toch even in de slangenkuil te steken.

Een tikje belegen

Het thema ‘de moeder de vrouw’ zou je een tikje belegen kunnen vinden – in de literatuurgeschiedenis kreeg de vrouw zelden een andere rol toebedeeld dan die van moeder of minnares. Geeuw. Maar vooruit: een goede literator kan er vast iets interessants mee aanvangen. Als pakweg Tom Lanoye over zijn moeder schrijft, is dat gelaagd en meeslepend. Als Rachel Cusk memoires over haar moederschap neerpent, slaagt ze er in alle clichés te omzeilen.

Dat de twee gekozen auteurs, Murat Isik en Jan Siebelink, iets lezenswaardigs over vrouwen en moeders te schrijven hebben, is best mogelijk. Ik wil hun kunde niet in twijfel trekken. Ik wil zeker ook niet beweren dat mannen niet over vrouwen mogen schrijven, of niet in vrouwenhoofden kunnen kruipen – een goede schrijver teert op haar of zijn verbeeldingskracht. Ik beleef zelf een demonisch plezier aan het bedenken en creëren van mannelijke personages, die mannelijke lezers vaak geloofwaardig vinden.

Het grote mysterie is de strategie achter deze keuze. De boekenweekgeschenken worden bedacht, betaald en gratis verspreid door de CPNB – het marketing- en communicatiebureau van de Nederlandse boekenwereld. Van zo’n bureau zou je verwachten dat ze op de voet volgen wat er speelt in de wereld van de letteren. En het hele seksismedebat beroert daar al een tijdje de gemoederen. Je kan tegenwoordig geen drie schrijvers en een fles wijn bij elkaar zetten zonder dat ze er elkaar over in de haren vliegen. Zeker sinds literatuurwetenschapster Corina Koolen haar proefschrift publiceerde, waarmee ze wilde aantonen dat het werk van vrouwen als minder literair wordt gelezen. Dat zou volgens haar verklaren dat er tegenwoordig dan wel vrouwelijke auteurs zijn, maar dat ze nog steeds minder prestige hebben. Toen ze op zoek ging naar stijlverschillen, vond ze er nochtans geen. Dat zet op zijn minst aan het denken over de eeuwenoude dooddoener dat ‘het nu eenmaal over de kwaliteit gaat, niet over het geslacht van de auteur. En tja, vrouwen schrijven misschien gewoon minder goed? Niets aan te doen.’

Zelf vind ik het een lastig debat: de kwaliteit van het werk is in de literatuur tegelijkertijd de alfa en de omega, én ontzettend subjectief. Subjectief of niet: de CPNB moet naar eer en geweten de beste auteurs voor het onderwerp kiezen, die de literaire wereld anno nu het beste representeren. Mochten er nu geen vrouwelijke auteurs zijn die interessant schrijven over vrouwen en moederschap, en alle vragen die dat oproept (Waarom lijkt de belangrijkste bestemming van de vrouw ook vandaag nog het moederschap? Is moederschap nu echt zo anders dan vaderschap? Is het moederschap een identiteit, of gewoon iets wat je doet?), dan zou je de keuze voor de twee mannen door de vingers kunnen zien. Maar in een literair landschap dat druk bevolkt is met meer dan bekwame vrouwelijke schrijvers, is de keuze van het CPNB ofwel ongeïnspireerd, ofwel toondoof, ofwel een dikke middelvinger naar wie het thema ‘seksisme in de literatuur’ op de agenda zet. Ik was graag bij de vergaderingen geweest.

Maar mocht het thema van het boekenweekgeschenk voor 2020 onverhoopt 'de vader de man' worden, behandeld door twee vrouwelijke auteurs, dan trek ik al deze kritische bedenkingen deemoedig terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.