Donderdag 24/09/2020

ColumnYoni Van Den Eede

De beste uitvinding aller tijden: het automatisch afwezigheidsbericht

Yoni Van Den Eede: ‘Met de activering van de out-of-office begint de vakantie echt, en ze eindigt pas wanneer hij weer wordt uitgeschakeld.’Beeld rv

Yoni Van Den Eede is techniek- en mediafilosoof aan het Centrum voor Ethiek en Humanisme van de Vrije Universiteit Brussel (VUB).

Ik heb meerdere kandidaten voor de beste uitvinding aller tijden (paracetamol, gaffertape), maar er gaat niets boven de grootste zegen voor de mensheid: de out-of-office autoreply.

Het idee is simpel. Een computersysteem stuurt automatisch een antwoord op elke e-mail die je ontvangt, met de boodschap: ik kan nu niet antwoorden. Een beetje zoals een robotmaaier het gras voor je maait, maar dan verhevener. De robotmaaier jakkert gedwee naar het volgende stuk gras om te maaien. De autoreply zegt: ik zal het gras een tijdje niet maaien, en flikker op als het volgens jouw normen te lang is.

Oké, wanneer je weer op kantoor komt, kun je er zeker van zijn dat er een hoop e-mails op je wachten om door te wieden. Dat heeft onze robotmaaier tenminste mee: hij doet het werk. De autoreply is gewoon een dom e-mailbericht. Maar wat voor een! Met de activering van de out-of-office begint de vakantie echt, en ze eindigt pas wanneer hij weer wordt uitgeschakeld.

Uitpuilende inbox

De uitpuilende inbox is in de voorbije decennia het epicentrum geworden van werkdrukte en -urgentie. Mails die je aansporen een Doodle-poll in te vullen of een spreadsheet te vervolledigen. Mails met vragen die een antwoord vereisen. Mails – de verraderlijke – die ‘enkel’ onze aandacht vergen: bekijk dit verslag, lees deze nieuwsbrief, overweeg dit interessante aanbod. En mails – de meest verraderlijke – waarvan het helemaal niet duidelijk is wat je ermee aan moet. Dat alles, ganse dagen lang, is wat ‘werk’ tegenwoordig voor velen betekent.

Een systeem dat je in ieder geval voorlopig vrijstelt van het vechten tegen deze bierkaai van eindeloos binnenstromende microtaakjes, moet geprezen en vereerd.

De out-of-office is ‘verwachtingsbeheer’, geoutsourcet. Het zegt iets over hoe snel we als afzender in de regel een antwoord op onze mails verwachten. Aan de kant van de ontvanger werkt het afwezigheidsbericht dan weer als schuldvrijstelling. Geen zorgen meer over onbeantwoorde verzoeken: met de autoreply ben je ingedekt. Kun je met een gerust geweten luieren.

Opwinding

Wanneer werd e-mail zo geestdodend? Ik herinner me de opwinding ervan in 1998, toen ik voor het eerst mailde. Tuurlijk, alle dingen zijn spannender in het begin. Maar toch, e-mail was omgeven met fascinatie. Anticipatie. Een zekere eerbied. Ik deed mijn best om de mooiste zinnen te formuleren, mijn mails als kunstwerkjes te componeren (niet dat ze dat waren). Sindsdien werd e-mail steeds functioneler. Nu ben ik al blij als het me lukt om, in alle haast, redelijk grammaticaal correct proza te pennen.

Sinds de digitale revolutie liep onze aandachtsruimte vol met informatie – makkelijk en onmiddellijk beschikbaar. En we transfereerden de eis van instant bevrediging naar onze collega’s, vrienden, familie en, niet onbelangrijk, onszelf. Zo kreeg e-mail het karakter van blok aan ons been, waarbij – als je het al aandurft een e-mail langer dan een dag te laten liggen – langer dan een week toch echt wel not done is.

Zeven maanden

Vergelijk met Immanuel Kant die meer dan zeven maanden wachtte om een brief van zijn leerling Marcus Herz te beantwoorden en bij wijze van verontschuldiging de verklaring bood: ik was te druk bezig met werk.

Goed, we leven niet meer in de 18de eeuw. Nochtans geloof ik dat de balans tussen ‘correspondentie’ en ‘werk’ nog steeds dezelfde is. Correspondentie kan deel uitmaken van het werk (dat was bij Kant zo) en in het algemeen leidt uitwisseling vaak tot nieuwe ideeën en projecten. Maar we zijn te gefocust geraakt op uitwisseling, terwijl écht werk er dikwijls onder lijdt. E-mailoverload, zo wijst ook onderzoek uit, verhoogt stress, verstoort concentratie en productiviteit, staat diepe reflectie en creativiteit in de weg. E-mail in die zin is veelal niet werk.

Dus, leve de autoreply.

Maar er is een angel. Ondanks zijn genialiteit bevestigt de out-of-office tegelijk het systeem waarvan hij deel uitmaakt. Met het sturen van het automatische antwoord ‘John kan niet antwoorden’, wordt John weliswaar eventjes vrijgesteld van reageren, maar kerf je in het hoofd van de e-mailer nog dieper het idee dat het voorts normaal is om een flukse reactie te verwachten. Autoreply is als een medicijn dat de symptomen een tijdlang wegneemt, maar verder niets doet om de ziekte aan te pakken.

In feite zouden we een soort van constant afwezigheidsbericht moeten hebben – niet slechts een tijdelijke vrijstelling. Hé, wacht eens: de coronacrisis heeft dit de facto waargemaakt. Geef toe, we antwoorden met zijn allen heden ten dage véél trager op e-mails. Eenvoudigweg omdat iedereen het doet, en daarom komen we ermee weg. Corona is een grote impliciete autoreply!

Ik juich deze ontwikkeling toe – allicht de volgende stap in de evolutie van mijn favoriete uitvinding; zoals ook elektriciteit en het internet nu ‘overal’ zijn. Moge autoreply een automatisme worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234