Donderdag 01/12/2022

Opinie

De basisuitkering van Crombez zal de lonen van jongeren nog naar beneden drukken

null Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS

Danny Pieters is professor socialezekerheidsrecht KU Leuven. Hij zetelde als senator voor N-VA.

Danny Pieters

Vrijdag presenteerde de voorzitter van sp.a John Crombez zijn boekje Ctrl+Alt+Del. Eerlijker is beter aan het publiek. Daarin zou Crombez ook een hervormingsvoorstel voor de sociale zekerheid uit de doeken doen. Mijn belangstelling was meteen gewekt, en niet zo een beetje. Jarenlang bleken socialisten in ons land vooral het status quo in de sociale zekerheid in al zijn (goede, maar ook onlogische en zelfs slechte) aspecten te verdedigen; globale hervormingsplannen moesten niet van die sociaal-conservatieve kant verwacht worden.

Uiteindelijk werd het slechts een hoofdstukje in zijn boek, met de titel "Hoe werk en gezin combineren en welke sociale zekerheid koppelen we daaraan vast?" Crombez gaat uit van een nieuw loopbaanperspectief dat zich aan de jongeren van vandaag aanbiedt; daarbij staat het vinden van een evenwichtige combinatie tussen werk en gezin centraal.

Dat dit inderdaad een van de grote uitdagingen van deze tijd is, staat buiten kijf. Dat een sociale zekerheid voor de eenentwintigste eeuw daar terdege rekening mee moet houden evenzeer. Maar hoe dit te doen, vinden we niet bij Crombez. Is hij bijvoorbeeld voorstander van het door ons al in 2009 verdedigde 'splittingsvoorstel' om de inkomsten van beide partners in het gezin op te tellen en dan voor de pensioenberekening aan elk van de partners aan te rekenen? Zo een voorstel alleen al zou het voor wie meer zorgtaken thuis opneemt - en dat zijn nog steeds vooral vrouwen - een stuk 'eerlijker' maken als de pensioengerechtigde leeftijd bereikt wordt.

Danny Pieters. Beeld BELGA
Danny Pieters.Beeld BELGA

Crombez stelt dat de nieuwe sociale zekerheid (of althans de inkomensvervangende uitkeringen tijdens de loopbaan) gebaseerd dient te worden op drie principes:

1) Sociale verzekering van alle periodes van niet-werken op dezelfde manier: wie niet werkt maar wel blijk geeft van werkbereidheid, eenzelfde uitkering (hij noemt het 'basisloon') die beschermt tegen armoede.

2) Uitgangspunt voor dit 'basisrecht' is een werkweek van 30 uur en een loopbaan van 42 jaar. Wie meer presteert verdient extra en/of krijgt extra vrije tijd tijdens de loopbaan.

3) Van de leeftijd van 18 tot 23 bestaat het concept niet-werken niet: je studeert, je werkt, je doet ervaring op of je loopt stage. Voor die vijf jaar garandeert de overheid je een 'basisloon'.

Het lijkt me dat Crombez de implicaties van zijn stellingen toch niet volledig moet realiseren. Laat me dit illustreren:

Ad 1) Ongeacht het statuut, ongeacht de reden van niet-werken (ziek, werkloos, 'een tijdje eruit willen', ...) eenzelfde uitkering. Dit is wel heel sterk voor de voorzitter van een partij die zelfs de perekwatie van de ambtenarenpensioenen niet wil aanpakken! (Perekwatie houdt in dat elke weddeverhoging voor actieve ambtenaren, ook een verhoging van de pensioenen voor oud-ambtenaren inhoudt, bovenop de indexering.)

Eenzelfde uitkering om te beschermen tegen armoede, zo luidt het. Daarmee verengt Crombez de doelstelling van de inkomensvervangende uitkeringen wel erg tot armoedebestrijding alleen; de traditioneel aangehaalde andere doelstelling van de sociale zekerheid, het handhaven van de levensstandaard, wordt hier verlaten! Ik vraag me af of de syndicale aanhang van de sp.a met het vervangen van de loongerelateerde uitkeringen door forfaits op minimumniveau gaat kunnen lachen. Evenmin trouwens als de modale bediende, die enkele weken ziek is, en alleen maar een uitkering op minimumniveau krijgt. Of lezen we hier een verkapt pleidooi om een stuk van de sociale zekerheid te privatiseren?

Ad 2) Het klinkt wellicht aantrekkelijk: de dertigurenwerkweek wordt standaard en de standaardloopbaan wordt 42 jaar. Zo een loopbaan geeft dan recht op pensioen, theoretisch al mogelijk vanaf de leeftijd van 60! Maar ook hier lezen we niets over de echt belangrijke vragen: wat met de huidige, het pensioenstelsel bezwarende 'gelijkgestelde periodes'; wat als mensen niet 30 uren werkten, maar bijvoorbeeld maar halftijds; wat als ze geen 42 loopbaanjaren tellen? Crombez schrijft wel dat ook meer mag: meer werken loont; hoeveel meer, voor welke periodes en met welke rechten, zo Crombez, moet in een breed sociaal overleg uitgewerkt worden. Kan best, maar de vraag is wat men doet met mensen die minder effectief werk(t)en.

Ad 3) Jongeren wordt 5 jaar een 'basisloon' gegarandeerd en alle jongeren werken op een of andere manier. Dat laatste is wellicht al het meest merkwaardige wat gesteld wordt: spijtig genoeg werken grote groepen jongeren niet, op geen enkel van de door Crombez aangegeven wijzen. Daarbij laat ik in het midden of hen dat verweten kan worden; feit blijft dat wat hier voorgesteld wordt, echt niet kan: wie jong is krijgt in alle geval de uitkering, de garantie tegen armoede, die hij bijvoorbeeld ook toezegt aan wie 50 is en heel zijn leven gewerkt heeft en enkele maanden ziek wordt! Ook niet echt een incentive voor de jongere werkloze om zich actief voor het vinden van werk in te zetten.

Crombez preciseert: 'Ongeacht of je nu student, werknemer of zelfstandige bent', de uitkering wordt gegarandeerd. Hoe moet ik dat verstaan, bijvoorbeeld voor die jonge werknemer: betekent dat een uitkering naast het genoten loon? Of betekent dat een aanvulling bovenop loon om zo tot het gegarandeerde bedrag te komen? Maar als het dat laatste is, valt te vrezen dat de uitkering van Crombez de aan jongeren uitbetaalde lonen nog naar beneden zal drukken.

Maar misschien heb ik het wel allemaal niet juist gelezen. Onder de titel 'Het is betaalbaar' lezen we immers: "Het is niet de bedoeling om de huidige systemen met verworven rechten af te schaffen, wel om de sociale zekerheid voor toekomstige generaties op een nieuw spoor te zetten". Wat wil dat nu zeggen? Dat het niet echt menens is? Of als het dat wel is, dat het voorgestelde alleen gaat gelden voor wie nu jong is?

Met andere woorden: jongeren - waar Crombez zegt zo bekommerd om te zijn - weet goed: jullie gaan nog jarenlang betalen voor onlogische, sociaal weinig performante en van allerhande grote en kleine privileges voorziene 'verworven rechten' van de diverse huidige socialezekerheidsstelsels. Wij beloven u daarvoor in ruil een sociale zekerheid gelijk voor allen ... op minimumniveau.

Het is moeilijk in dit land een fundamenteel debat over een grondige hervorming van de sociale zekerheid op gang te trekken. Indien het boekje van Crombez daartoe kan bijdragen, moeten we het met open armen verwelkomen. Echter niet om de inhoud.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234