Zondag 16/06/2019

Opinie Michel Gevers

De bank speelt een publieke rol. Waarom laten we ze dan aan de privé?

Beeld Eric de Mildt

Michel Gevers is ingenieur en emeritus professor aan de Université catholique de Louvain (UCL).

De bank speelt een belangrijke rol in de maatschappij. Ze verstrekt leningen aan burgers die een woning willen kopen of zelfstandige willen worden, aan bedrijven, gemeentes en andere publieke instellingen om projecten te realiseren. Naast die economische rol vervullen banken een onmisbare dienst voor iedereen: het is ondenkbaar een job te vinden, facturen te betalen en talloze andere activiteiten te ondernemen zonder bankrekening en bankkaart.

De bank is niet weg te denken uit het openbare leven, zowel voor de burger als voor scholen, ziekenhuizen, openbaar vervoer en ga zo maar door. Maar sinds Reagan en Thatcher is die gedachte steen voor steen afgebroken. Het neoliberalisme vond zijn weg naar politiek en media en effende het pad voor een golf van privatisering in de financiële sector. Een gewiekste propagandamachine slaagde erin haast iedereen ervan te overtuigen dat het niet aan de staat is om een bank te leiden. Hoe dom die slogan ook is, hij werd zo vaak herhaald dat iedereen hem voor waar ging aannemen. In ons land leidde het tot de privatisering van het Gemeentekrediet, ASLK CERA, Bacob en andere publieke of coöperatieve banken en spaarkassen.

Zo veel mogelijk winst

En met welke consequenties? In plaats van zich te richten op betrouwbare dienstverlening en kredietverstrekking voor burgers en bedrijven, stelden de nieuwe privébanken zich tot missie om zo veel mogelijk winst te maken voor hun aandeelhouders. Deze onstilbare honger ging gepaard met investeringen in risicovolle financiële producten. Tot de financiële wereld in 2008 instortte en de burger de banken moest redden. Markant: in België werd geen enkele bankier veroordeeld. De banken zijn too big to fail, de bankiers too big to jail.

Lesje geleerd? Dat niet. De drie Belgische grootbanken (BNP Paribas Fortis, ING en KBC) gaan rustig voort met het verrijken van hun aandeelhouders ten koste van het publieke nut. BNP combineert het uitdelen van 2 miljard euro aan dividenden aan zijn aandeelhouders probleemloos met het schrappen van 2.200 banen en de sluiting van 267 kantoren.

Wachtenden aan een bankautomaat van BNP Paribas. Beeld Photo News

De strategie van de privébanken is duidelijk: een optimale dienstverlening voor een elitair publiek. Die groep van mensen brengt het meeste op. In een rijke gemeente zoals Schilde tellen we een bankfiliaal per 1.305 inwoners, terwijl er in Molenbeek een per 9.545 inwoners is. Zevenenveertig gemeenten in België hebben geen enkel bankfiliaal meer.

Privatisering

De regering-Michel heeft geprobeerd om een deel van Belfius, dat tijdens de crisis door de overheid werd gered, te verkopen aan de privé. Op basis van – dat hoeft niet te verbazen – het dogma ‘de staat heeft niet als rol een bank te leiden’. En zonder parlementair debat. Een gedeeltelijke privatisering is altijd de voorbode van een totale privatisering. U weet wie de winst opstrijkt en wie het gelag betaalt. 

De ongunstige conjunctuur van de beurzen in 2018 heeft een privatisering tegengehouden. Dit geeft ons, de burger, een unieke kans om Belfius te verankeren als publieke bank, die zich ten dienste stelt van maatschappij en burger, eerder dan van aandeelhouders en grote investeerders. Want ja, Belfius is van ons. 

Het is dus aan ons, burgers en stemgerechtigden, om de politici duidelijk te maken wat we verwachten van onze bank. De huidige directie van Belfius blijkt blind voor zijn publieke missie. Getuige de organisatie van een algemene vergadering op 24 april die niet toegankelijk is voor het publiek, dat nochtans eigenaar is van de bank. Het management van Belfius heeft dezelfde missie aangenomen als de privébanken: rücksichtslose winstmaximalisatie om de instelling interessanter te maken voor privé-investeerders. Het legt een belangrijke focus op de ontwikkeling van private banking.

Belfius brengt jaarlijks ongeveer 350 miljoen euro aan dividenden op. Journalist Dominique Berns zei daarover in Le Soir: “Dit dividend representeert 6,2 procent van de totale investering, terwijl de interestvoet op publieke schuld 2,5 procent bedraagt. Kunt u zich voorstellen afstand te doen van een belegging met een dergelijke rentabiliteit? Neen”, schreef hij.

En toch kan het beter. In plaats van zich blind te richten op het uitbetalen van maximale dividenden aan de Belgische staat, zou de bank een volwaardige publieke missie kunnen hebben met als doel het verbeteren van publieke dienstverlening, het behoud van banen, het investeren in lokale collectieve initiatieven, in ecologische transitie, enzovoort. 

Het is aan ons, burgers-eigenaars van Belfius, om samen met de politieke partijen de toekomstige missie van de bank vast te leggen. Voor de kandidaat-mandatarissen is het hoog tijd om het debat over de toekomst van Belfius een plaats te geven in deze electorale campagne. Het collectief ‘Belfius is van ons’ (www.belfiusisvanons.be) heeft dit debat al gelanceerd.

Michel Gevers Beeld kos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden